Trong các cuộc thảo luận liên quan đến trình tự sự kiện dẫn đến sự đóng đinh và phục sinh của Chúa Giê-su, một vấn đề thường xuyên được đặt ra là cách hiểu cụm từ “ba ngày ba đêm”. Nếu Ngài bị đóng đinh vào thứ Sáu và sống lại vào ngày đầu tuần, thì khoảng thời gian đó được tính như thế nào để phù hợp với cách diễn đạt này?
Để trả lời, cần xem xét trực tiếp các dữ kiện được ghi lại trong Kinh Thánh, đặc biệt là những chi tiết liên quan đến thời điểm phục sinh và cách các môn đồ xác định mốc thời gian sau khi sự việc xảy ra.
Thời điểm phục sinh theo Kinh Thánh
Các sách Phúc Âm đều xác nhận rằng sự phục sinh diễn ra vào ngày đầu tuần, tức sáng Chủ nhật.
- “Sau ngày Sa-bát, lúc rạng đông ngày thứ nhất trong tuần, Ma-ri Ma-đơ-len và Ma-ri khác đến xem mồ.” (Ma-thi-ơ 28:1)
- “Sáng sớm ngày thứ nhất trong tuần, khi mặt trời mọc, họ đến mồ.” (Mác 16:2)
- “Sáng sớm ngày thứ nhất trong tuần, họ đến mồ…” (Lu-ca 24:1)
- “Ngày thứ nhất trong tuần, lúc trời còn tối, Ma-ri Ma-đơ-len đến mồ…” (Giăng 20:1)
Mác 16:9 ghi rõ:
“Khi Đức Giê-su đã sống lại, sáng sớm ngày thứ nhất trong tuần, Ngài hiện ra trước hết cho Ma-ri Ma-đơ-len, là người mà Ngài đã trừ cho khỏi bảy quỷ.”
Có ý kiến cho rằng Đức Giê-su có thể đã sống lại vào cuối ngày Sa-bát, trước khi bước sang ngày đầu tuần. Tuy nhiên, các câu Kinh Thánh trên đều nhất quán xác định sự kiện này xảy ra vào ngày thứ nhất trong tuần.
Lời chứng của các môn đồ về “ngày thứ ba”
Trong cùng ngày đó, Phúc Âm Lu-ca ghi lại cuộc trò chuyện giữa Đức Giê-su và hai môn đồ trên đường đến Em-ma-út. Họ chưa nhận ra Ngài và nói:
“Nhưng chúng tôi vẫn hy vọng chính Ngài là Đấng sẽ cứu chuộc Y-sơ-ra-ên. Hơn nữa, hôm nay là ngày thứ ba kể từ khi các việc ấy xảy ra.” (Lu-ca 24:21)
Câu nói này cung cấp một mốc tính thời gian rõ ràng: ngày họ đang nói chuyện là “ngày thứ ba kể từ khi các việc ấy xảy ra”. Theo mạch văn, cuộc trò chuyện này diễn ra vào ngày Đức Giê-su sống lại, tức ngày đầu tuần.
Thiết lập dòng thời gian
Nếu ngày đầu tuần (Chủ nhật) được gọi là “ngày thứ ba kể từ khi các việc ấy xảy ra” (Lu-ca 24:21), thì có thể tính ngược lại như sau:
- Chủ nhật: ngày thứ ba
- Thứ Bảy: ngày thứ hai
- Thứ Sáu: ngày thứ nhất
Các bản văn khác cũng xác nhận việc Đức Giê-su chịu đóng đinh vào ngày trước Sa-bát, tức thứ Sáu:
- “Hôm ấy là ngày sắm sửa, nghĩa là ngày trước ngày Sa-bát.” (Mác 15:42)
- “Hôm ấy là ngày sắm sửa, và ngày Sa-bát sắp đến.” (Lu-ca 23:54)
- “Vì hôm ấy là ngày sắm sửa… vì ngày Sa-bát ấy là một ngày trọng đại.” (Giăng 19:31)
Như vậy, trình tự sự kiện được xác định như sau:
- Tối thứ Năm: Đức Giê-su ăn Lễ Vượt Qua với các môn đồ (Ma-thi-ơ 26:17–20; Mác 14:12–17; Lu-ca 22:7–14)
- Thứ Sáu (ngày sắm sửa): Đức Giê-su bị đóng đinh (Mác 15:25; Giăng 19:16–18, 31)
- Chủ nhật (ngày đầu tuần): Đức Giê-su sống lại (Mác 16:9; Lu-ca 24:1)
Theo cách tính được chính các môn đồ sử dụng trong Lu-ca 24:21, khoảng thời gian từ thứ Sáu đến Chủ nhật được gọi là “ba ngày”.
“Ba đêm” được tính như thế nào?
Nếu “ba ngày” được xác định dựa trên cách các môn đồ tính thời gian (Lu-ca 24:21), thì câu hỏi tiếp theo là: ba đêm được tính ra sao?
Theo cách tính này:
- Đêm thứ Năm
- Đêm thứ Sáu
- Đêm thứ Bảy
Có thể xuất hiện thắc mắc: nếu Đức Giê-su chịu chết vào chiều thứ Sáu, tại sao lại tính cả đêm thứ Năm? Để làm rõ, cần xem lại lời Đức Giê-su nói về “dấu hiệu của Giô-na”.
Dấu hiệu của Giô-na
Trong Ma-thi-ơ 12:40, Đức Giê-su phán:
“Vì như Giô-na ở trong bụng cá lớn ba ngày và ba đêm, thì Con Người cũng sẽ ở trong lòng đất ba ngày và ba đêm.”
Câu này liên hệ trực tiếp đến Giô-na 1:17:
“Đức Giê-hô-va sắm sẵn một con cá lớn để nuốt Giô-na; Giô-na ở trong bụng cá ba ngày và ba đêm.”
Một số người hiểu Ma-thi-ơ 12:40 theo nghĩa Đức Giê-su phải ở trong mồ đủ 72 giờ. Để đạt được con số đó, họ sắp xếp lại các mốc thời gian theo nhiều cách khác nhau. Tuy nhiên, câu Kinh Thánh không nói rằng Ngài sẽ chết trong ba ngày ba đêm, cũng không nói rằng Ngài sẽ được chôn trong ba ngày ba đêm. Đó là suy diễn thêm, chứ không phải nội dung nguyên văn của câu.
Cụm từ được sử dụng là: “ở trong lòng đất”.
“Lòng đất” có phải là ngôi mộ?
Cách hiểu phổ biến cho rằng “lòng đất” ám chỉ sự chôn cất. Tuy nhiên, các bản văn Phúc Âm cho biết Đức Giê-su được đặt trong một ngôi mộ đục trong vách đá:
- “Ngài được đặt trong một ngôi mộ mới, đục trong đá.” (Ma-thi-ơ 27:60)
- “Ông đặt Ngài trong một mồ mới, chưa chôn ai.” (Giăng 19:41)
Đây là mộ trên mặt đất, không phải chôn trực tiếp dưới lòng đất. Vì vậy, cách hiểu “lòng đất” theo nghĩa vật lý là mồ chôn dưới đất không hoàn toàn phù hợp với bối cảnh.
Phân tích từ ngữ Hy Lạp trong Ma-thi-ơ 12:40
Cụm “lòng đất” trong nguyên ngữ Hy Lạp gồm hai thành phần chính:
1. “Lòng” (cardia – καρδία)
Từ này thường mang nghĩa:
- Tâm trí
- Ý chí
- Bản tính
- Ý định
Trong cách dùng thông thường, từ này không chỉ một ngôi mộ hay nơi chôn cất vật lý.
2. “Đất” (gē – γῆ)
Từ này có thể được dịch là:
- Đất
- Thế gian
- Vùng đất
- Xứ sở
Trong nhiều ngữ cảnh, từ này còn có thể chỉ:
- Con người sống trong một vùng đất
- Cộng đồng thuộc một thế gian cụ thể
Từ này cũng không tự động mang nghĩa “mồ mả”.
Ý nghĩa của cụm “lòng đất”
Khi ghép hai từ trên lại, “lòng đất” có thể được hiểu là:
- Tâm trí
- Ý định
- Chủ ý của thế gian
- Hoặc của những người thuộc thế gian đó
Theo cách hiểu này, “ở trong lòng đất” không nhất thiết phải đồng nghĩa với việc nằm trong mộ đủ 72 giờ. Thay vào đó, cụm từ có thể liên hệ đến việc Đức Giê-su ở trong quyền kiểm soát, ý định và sự chống đối của thế gian trong khoảng thời gian được xác định là “ba ngày và ba đêm”, tương ứng với dấu hiệu của Giô-na.
Bối cảnh của “dấu hiệu Giô-na” trong Ma-thi-ơ 12
Để hiểu cụm từ “ba ngày và ba đêm trong lòng đất”, cần đặt câu nói này vào đúng bối cảnh Kinh Thánh. Trong Ma-thi-ơ 12, Đức Giê-su đang đối thoại với những người Pha-ri-si và các thầy thông giáo. Trước khi họ yêu cầu một dấu lạ, Ngài đã quở trách họ về tấm lòng và lời nói của mình:
“Hỡi dòng dõi rắn lục kia! Các ngươi là kẻ ác, làm sao nói điều lành được? Vì bởi sự đầy dẫy trong lòng mà miệng nói ra. Người lành bởi của tốt chứa trong lòng mà phát ra điều lành; kẻ dữ bởi của xấu chứa trong lòng mà phát ra điều dữ. Ta nói cho các ngươi biết, đến ngày phán xét, người ta sẽ khai trình mọi lời nói vô ích mình đã nói. Vì bởi lời nói của ngươi mà ngươi sẽ được xưng công chính, và cũng bởi lời nói của ngươi mà ngươi sẽ bị đoán phạt.” (Ma-thi-ơ 12:34–37)
Sau đó, các thầy thông giáo và người Pha-ri-si thưa rằng:
“Thưa thầy, chúng tôi muốn xem thầy làm một dấu lạ.” (Ma-thi-ơ 12:38)
Đức Giê-su đáp lại:
“Dòng dõi gian ác và ngoại tình này đòi một dấu lạ; nhưng sẽ chẳng cho dấu lạ nào, ngoài dấu lạ của tiên tri Giô-na. Vì như Giô-na ở trong bụng cá lớn ba ngày và ba đêm, thì Con Người cũng sẽ ở trong lòng đất ba ngày và ba đêm. Dân thành Ni-ni-ve sẽ đứng dậy trong ngày phán xét với dòng dõi này và lên án nó, vì họ đã ăn năn khi nghe Giô-na giảng; mà kìa, ở đây có Đấng lớn hơn Giô-na.” (Ma-thi-ơ 12:39–41)
Như vậy, “dấu hiệu Giô-na” được ban cho một “dòng dõi gian ác và ngoại tình”. Cụm “lòng đất” cần được hiểu trong mạch văn này.
“Lòng đất” và quyền kiểm soát của thế gian
Như đã phân tích, “lòng” (cardia) mang nghĩa tâm trí, ý chí, ý định; còn “đất” (gē) có thể chỉ thế gian hoặc những người thuộc về thế gian đó. Trong bối cảnh Ma-thi-ơ 12, Đức Giê-su đang nói với một thế hệ bị mô tả là gian ác và không trung tín.
Vì vậy, “ở trong lòng đất” có thể được hiểu là ở dưới quyền kiểm soát, ý muốn và sự sắp đặt của thế hệ đó. Điều này không chỉ giới hạn ở việc chôn cất, mà bao gồm toàn bộ giai đoạn Đức Giê-su bị trao vào tay họ.
Khoảng thời gian này bắt đầu từ lúc Ngài bị phản bội và bị bắt vào đêm thứ Năm, cho đến khi Ngài sống lại vào sáng Chủ nhật.
Lời thiên sứ tại mộ trống
Trong Lu-ca 24, khi những người phụ nữ đến mộ và thấy mộ trống, thiên sứ nói:
“Sao các ngươi tìm người sống trong kẻ chết? Ngài không ở đây, nhưng đã sống lại. Hãy nhớ lại khi Ngài còn ở Ga-li-lê, đã phán với các ngươi rằng: Con Người phải bị nộp vào tay kẻ có tội, phải bị đóng đinh trên thập tự giá, và đến ngày thứ ba phải sống lại.” (Lu-ca 24:5–7)
Câu này bắt đầu bằng việc “bị nộp vào tay kẻ có tội”. Điều đó cho thấy mốc thời gian không bắt đầu từ lúc chết hay chôn cất, mà từ lúc bị trao vào tay những người tội lỗi.
Sự kiện này xảy ra khi Giu-đa phản bội Đức Giê-su bằng một cái hôn và Ngài bị bắt (Ma-thi-ơ 26:47–50).
Chính lời Đức Giê-su tại Ga-li-lê
Thiên sứ nhắc lại điều Đức Giê-su đã nói trước đó khi còn ở Ga-li-lê:
“Con Người sắp bị nộp vào tay người ta; họ sẽ giết Ngài, và đến ngày thứ ba Ngài sẽ sống lại.” (Ma-thi-ơ 17:22–23)
Ở đây, trình tự được nêu rõ:
- Bị nộp
- Bị giết
- Sống lại vào ngày thứ ba
Điểm khởi đầu là sự phản bội và trao nộp, không phải thời điểm chôn cất.
Lời chứng của hai môn đồ trên đường Em-ma-út
Trong Lu-ca 24:20–21, hai môn đồ mô tả sự việc:
“Các thầy tế lễ cả và các quan của chúng ta đã nộp Ngài để bị án tử hình và đóng đinh Ngài trên thập tự giá. Nhưng chúng tôi vẫn hy vọng chính Ngài là Đấng sẽ cứu chuộc Y-sơ-ra-ên. Hơn nữa, hôm nay là ngày thứ ba kể từ khi các việc ấy xảy ra.”
“Các việc ấy” bao gồm:
- Bị nộp
- Bị kết án
- Bị đóng đinh
Họ xác định rằng ngày đang diễn ra (Chủ nhật) là ngày thứ ba kể từ khi các sự kiện đó bắt đầu.
Đức Giê-su giải thích lại
Lu-ca 24:46 ghi:
“Có lời chép rằng Đấng Christ phải chịu đau khổ và ngày thứ ba sống lại từ cõi chết.”
Ở đây, sự chịu đau khổ được bao gồm trong khung thời gian ba ngày. Sự đau khổ đó bắt đầu khi nào? Trong vườn Ghết-sê-ma-nê, khi Ngài bị phản bội và bắt giữ (Ma-thi-ơ 26:36–56).
Những lần tiên báo khác về “ngày thứ ba”
Nhiều lần Đức Giê-su nói trước về sự phục sinh, và mỗi lần đều bao gồm các sự kiện dẫn đến cái chết:
- “Ngài phải đi đến Giê-ru-sa-lem, chịu nhiều đau khổ bởi các trưởng lão, các thầy tế lễ cả và các thầy thông giáo, bị giết, và ngày thứ ba sống lại.” (Ma-thi-ơ 16:21)
- “Con Người phải chịu nhiều đau khổ, bị các trưởng lão, các thầy tế lễ cả và các thầy thông giáo từ chối, bị giết, và sau ba ngày sống lại.” (Mác 8:31)
- “Con Người sẽ bị nộp cho các thầy tế lễ cả và các thầy thông giáo; họ sẽ kết án tử hình Ngài, nộp Ngài cho dân ngoại; họ sẽ nhạo báng, đánh đập, đóng đinh Ngài; và ngày thứ ba Ngài sẽ sống lại.” (Ma-thi-ơ 20:18–19)
- “Ngài sẽ bị nộp cho dân ngoại, bị nhạo báng, sỉ nhục, khạc nhổ; họ sẽ đánh đòn và giết Ngài; ngày thứ ba Ngài sẽ sống lại.” (Lu-ca 18:31–33)
Trong tất cả các lời tiên báo này, Đức Giê-su không nói rằng Ngài sẽ ở trong mộ ba ngày ba đêm. Thay vào đó, Ngài nói:
- Bị phản bội
- Bị trao nộp
- Bị từ chối
- Bị hành hạ
- Bị giết
- Và sống lại vào ngày thứ ba
Từ toàn bộ các phân đoạn Kinh Thánh trên, có thể thấy rằng “ba ngày và ba đêm” không được mô tả là khoảng thời gian ở trong mộ đủ 72 giờ. Thay vào đó, khoảng thời gian này bao gồm toàn bộ tiến trình từ khi Đức Giê-su bị phản bội và trao vào tay những người tội lỗi vào đêm thứ Năm, cho đến khi Ngài sống lại vào sáng Chủ nhật.
Chính khung thời gian đó — từ sự phản bội của Giu-đa cho đến sự phục sinh — tạo nên cách tính “ba ngày và ba đêm”.
