Hiểu đúng Ma-thi-ơ 5:17–20: “Làm trọn luật pháp” có nghĩa là gì?

Mở đầu

Trong các cuộc thảo luận thần học, Ma-thi-ơ 5:17–20 thường được trích dẫn để lập luận rằng người theo Chúa Giê-su cần tiếp tục giữ trọn luật pháp giao ước cũ. Đoạn Kinh Thánh này bắt đầu bằng lời Chúa Giê-su khẳng định rằng Ngài đến không phải để bãi bỏ luật pháp và các tiên tri, mà để làm trọn.

“Các ngươi đừng tưởng ta đến đặng phá luật pháp hay là lời tiên tri; ta đến, không phải để phá, song để làm cho trọn (fulfill). Vì ta nói thật cùng các ngươi, đương khi trời đất chưa qua đi, thì một chấm một nét trong luật pháp cũng không qua đi được cho đến khi mọi sự được trọn (all is fulfilled).

Vậy, ai hủy một điều cực nhỏ nào trong những điều răn nầy, và dạy người ta làm như vậy, thì sẽ bị xưng là cực nhỏ trong nước thiên đàng; còn như ai giữ những điều răn ấy, và dạy người ta nữa, thì sẽ được xưng là lớn trong nước thiên đàng.

Vì ta phán cho các ngươi rằng, nếu sự công bình của các ngươi chẳng trổi hơn sự công bình của các thầy thông giáo và người dòng Pha-ri-si, thì các ngươi chắc không vào nước thiên đàng.”

Đoạn này thực sự nói rất sâu về vai trò và tầm quan trọng lâu dài của luật pháp. Tuy nhiên, nó không trực tiếp khẳng định rằng những người theo Chúa Giê-su vẫn nằm dưới hệ thống luật pháp đó. Nếu hiểu theo hướng đó, nội dung sẽ mâu thuẫn với nhiều phần khác trong Tân Ước, và cũng không phản ánh đúng trọng tâm lời dạy của Chúa Giê-su trong ngữ cảnh này.

Bài viết này sẽ phân tích đoạn Kinh Thánh theo từng câu, nhằm làm rõ ý nghĩa trong bối cảnh tổng thể của sách.

Tầm quan trọng của việc đọc Kinh Thánh theo ngữ cảnh

Một nguyên tắc quan trọng khi nghiên cứu Kinh Thánh là không tách rời từng câu khỏi bối cảnh.

Ngữ cảnh bao gồm nhiều lớp:

  • Các câu ngay trước và sau đoạn đang đọc
  • Nội dung chương và sách
  • Câu chuyện thần học xuyên suốt toàn bộ Kinh Thánh

Khi một câu bị tách khỏi bối cảnh, ý nghĩa của nó có thể bị hiểu sai, thậm chí đi ngược lại ý định ban đầu của tác giả.

Vì vậy, trước khi đi sâu vào Ma-thi-ơ chương 5, cần đặt đoạn này vào khung tổng thể của sách Tin Lành Ma-thi-ơ.

Khung thần học của sách Tin Lành Ma-thi-ơ

Trong bốn sách Phúc Âm, Ma-thi-ơ sử dụng (trích dẫn) Cựu Ước nhiều nhất và có hệ thống nhất.

Một số đặc điểm nổi bật:

  • Khoảng 60 trích dẫn trực tiếp từ Kinh Thánh Hê-bơ-rơ (Cựu Ước)
  • Nhiều liên hệ gián tiếp với chủ đề và hình ảnh của Cựu Ước
  • Cựu Ước được dùng để củng cố các luận điểm thần học chính

Chủ đề trung tâm: Sự ứng nghiệm / làm trọn (Fulfillment)

Một trọng tâm thần học lớn trong sách Ma-thi-ơ là khái niệm “làm trọn”, tương ứng với từ tiếng Anh fulfill.

Trong bản gốc Hy Lạp, từ này là plēroō (πληρόω), nghĩa là làm đầy, làm hoàn tất, hoàn thành, ứng nghiệm lời đã hứa.

Trong nhiều bản dịch tiếng Việt, từ này được dịch theo ngữ cảnh:

  • Có chỗ dịch là làm trọn
  • Có chỗ dịch là ứng nghiệm

Tuy nhiên, về mặt ngữ nghĩa gốc, đây là cùng một động từ.

Ví dụ cách Ma-thi-ơ dùng cùng một từ Hy Lạp

Ma-thi-ơ 5:17
→ thường dịch: làm trọn luật pháp

Ma-thi-ơ 5:18
→ ý nghĩa tiếp tục: mọi điều sẽ được làm trọn / hoàn tất

Ma-thi-ơ 8:17
→ thường dịch: ứng nghiệm lời tiên tri

Dù tiếng Việt dùng hai từ khác nhau, nhưng trong bản Hy Lạp đều dùng plēroō. Ngoài ra, Ma-thi-ơ còn dùng động từ này nhiều lần trong công thức quen thuộc:

“Điều này xảy ra để ứng nghiệm lời tiên tri…”

Ví dụ: Ma-thi-ơ 1:22, 2:15, 2:17, 2:23, 4:14, 12:17, 13:35, 21:4, 26:56, 27:9, v.v…

Trong các câu này, bản tiếng Việt thường dịch là ứng nghiệm, nhưng vẫn là cùng động từ Hy Lạp.

Cách hiểu đúng cho Ma-thi-ơ 5:17–18

Nếu giữ nhất quán ý nghĩa của plēroō, đoạn Ma-thi-ơ 5:17–18 có thể được hiểu gần với sắc thái:

“Ta đến không phải để bãi bỏ, nhưng để làm cho mọi điều được ứng nghiệm.”

Và tiếp theo:

“… cho đến khi mọi sự được ứng nghiệm.”

Cách đọc này đặt câu nói của Chúa Giê-su vào cùng mạch thần học với toàn bộ sách Ma-thi-ơ — nơi tác giả liên tục nhấn mạnh việc các lời hứa và tiên tri trong Kinh Thánh Hê-bơ-rơ (Cựu Ước) được hoàn tất nơi Chúa Giê-su.

Liên hệ với mục tiêu thần học của sách Ma-thi-ơ

Hiểu “làm trọn” theo nghĩa ứng nghiệm lời hứa của Đức Chúa Trời trong lịch sử cứu chuộc giúp làm rõ mục tiêu chính của sách Ma-thi-ơ:

  • Chứng minh Chúa Giê-su là Đấng Mê-si-a đã được hứa trước
  • Cho thấy các lời tiên tri trong Kinh Thánh Hê-bơ-rơ đạt đến sự hoàn tất nơi Ngài
  • Trình bày Chúa Giê-su như điểm mấu chốt của câu chuyện cứu chuộc, chứ không chỉ là người xác nhận lại hệ thống luật pháp

Vì vậy, khi Ma-thi-ơ ghi lại lời Chúa Giê-su về việc “làm trọn luật pháp”, điều này phù hợp với chủ đề xuyên suốt của sách: mọi điều Đức Chúa Trời đã hứa nay được hoàn tất trong Đấng Mê-si-a.

Ma-thi-ơ thiết lập chủ đề “Đấng Mê-si-a và sự ứng nghiệm” ngay từ câu mở đầu

Trong cách Ma-thi-ơ mở đầu sách, tác giả bắt đầu ngay bằng chính tuyên bố về gia phả. Điều này thể hiện rõ ngay trong câu đầu tiên của sách:

Ma-thi-ơ 1:1
“Sách gia phả của Đức Chúa Giê-su Christ, con cháu Đa-vít, con cháu Áp-ra-ham.”

Ở đây, Ma-thi-ơ mở đầu bằng cách nối trực tiếp Chúa Giê-su trở ngược về Áp-ra-ham. Điều này phù hợp với nền tảng giao ước trong Cựu Ước, nơi Đức Chúa Trời thiết lập lời hứa với Áp-ra-ham:

Sáng Thế Ký 12:3
“Các chi tộc nơi thế gian sẽ nhờ ngươi mà được phước.”

Sáng Thế Ký 22:18
“Nhờ dòng dõi ngươi, muôn dân trên đất sẽ được phước.”

Việc Ma-thi-ơ nối Chúa Giê-su với Áp-ra-ham cho thấy câu chuyện Tân Ước không phải là một câu chuyện hoàn toàn mới tách khỏi những gì đã có trước. Thay vào đó, Tân Ước được trình bày như sự tiếp nối của cùng một câu chuyện về Đức Chúa Trời — câu chuyện đã bắt đầu từ Kinh Thánh Hê-bơ-rơ.

Một chi tiết quan trọng cần ghi nhớ là từ tiếng Anh “Christ” về bản chất mang nghĩa “Messiah” — tức là Đấng Mê-si-a. Trong Kinh Thánh Hê-bơ-rơ, kỳ vọng về Đấng Mê-si-a gắn liền với lời hứa về vua đời đời từ dòng dõi Đa-vít:

2 Sa-mu-ên 7:12–13
“Ta sẽ lập dòng dõi ngươi nối ngôi ngươi… Ta sẽ lập vững bền ngôi nước người đời đời.”

Giê-rê-mi 23:5
“Ta sẽ dấy lên cho Đa-vít một Nhánh công bình; Ngài sẽ làm vua.”

Vì vậy, ngay trong câu đầu tiên của Phúc Âm Ma-thi-ơ — đồng thời cũng là câu mở đầu của toàn bộ Tân Ước — tác giả đang nói rõ rằng Chúa Giê-su chính là Đấng Christ, chính là Đấng Mê-si-a đã được hứa từ trước.

Không chỉ vậy, Ma-thi-ơ còn xác định rõ đặc điểm Mê-si-a này theo hai hướng. Thứ nhất, Đấng Mê-si-a được tiên tri sẽ đến từ dòng vua Đa-vít. Thứ hai, Ngài cũng thuộc dòng dõi Áp-ra-ham. Điều này đặt Chúa Giê-su đồng thời trong hai dòng lời hứa lớn nhất của Cựu Ước: giao ước Áp-ra-ham và giao ước Đa-vít.

Đối với độc giả Do Thái của Ma-thi-ơ, thông điệp này mang tính trực tiếp: đây không phải là câu chuyện xa lạ. Đây chính là câu chuyện của họ — câu chuyện của dân giao ước, của các lời hứa Đức Chúa Trời đã ban từ trước.

Sau khi thiết lập nền tảng này, Ma-thi-ơ tiếp tục nhấn mạnh chủ đề “ứng nghiệm” xuyên suốt toàn bộ sách. Chủ đề này không chỉ xuất hiện một vài lần, mà được lặp lại có hệ thống.

Ví dụ, Ma-thi-ơ nhiều lần trực tiếp chỉ ra sự ứng nghiệm:

Ma-thi-ơ 1:22
Ma-thi-ơ 2:15
Ma-thi-ơ 2:17
Ma-thi-ơ 4:14

Ngoài các đoạn trực tiếp này, còn có các đoạn thể hiện ứng nghiệm gián tiếp, tức là không dùng cách viết “để ứng nghiệm lời tiên tri…”, nhưng vẫn thể hiện sự hoàn tất Cựu Ước qua lời dạy, hành động, hoặc cách áp dụng Kinh Thánh của Chúa Giê-su. Các đoạn này bao gồm:

Ma-thi-ơ 3:3
Liên hệ với Ê-sai 40:3 về tiếng kêu trong đồng vắng.

Ma-thi-ơ 9:13
Chúa Giê-su trích Ô-sê 6:6 — nhấn mạnh sự nhận biết Đức Chúa Cha.

Ma-thi-ơ 11:10
Liên hệ Ma-la-chi 3:1 — sứ giả dọn đường trước Đấng Chúa.

Ma-thi-ơ 12:5
Liên hệ luật ngày Sa-bát — giải thích đúng mục đích luật.

Ma-thi-ơ 12:7
Trích lại Ô-sê 6:6 — nhấn mạnh lòng thương xót hơn nghi lễ.

Ma-thi-ơ 13:14–15
Ứng nghiệm mô hình tiên tri Ê-sai 6:9–10 về dân không hiểu lời Đức Chúa Trời.

Ma-thi-ơ 15:8–9
Liên hệ Ê-sai 29:13 — thờ phượng bằng môi miệng nhưng lòng xa cách.

Ma-thi-ơ 26:31
Liên hệ Xa-cha-ri 13:7 — chiên tan lạc khi người chăn bị đánh.

Ma-thi-ơ 26:56
Tuyên bố tổng quát rằng các sách tiên tri đang được ứng nghiệm.

Chi tiết này trở thành một phần bối cảnh rất quan trọng cần ghi nhớ khi đọc đến đoạn nói về sự “làm trọn” trong Ma-thi-ơ chương 5. Lý do là vì đoạn đó không đứng riêng lẻ. Nó nằm trong sứ mệnh tổng thể của sách Ma-thi-ơ — đó là truyền đạt rằng Đấng Christ đã làm trọn các lời hứa Mê-si-a và các lời tiên tri đã được nói trước.

Điều này phù hợp với chính lời Chúa Giê-su sau này nói về vai trò của Ngài đối với Kinh Thánh trước đó:

Lu-ca 24:44
“Mọi điều chép về Ta trong luật pháp Môi-se, các sách tiên tri, và Thi Thiên phải được ứng nghiệm.”

Nói cách khác, đoạn “làm trọn” trong Ma-thi-ơ 5 phải được đọc trong ánh sáng của mục tiêu tổng thể này: trình bày Chúa Giê-su như sự ứng nghiệm hoàn tất của những gì Đức Chúa Trời đã hứa trong Cựu Ước.

Sự ứng nghiệm không chỉ qua lời tiên tri trực tiếp mà còn qua “typology” (hình bóng tiên báo)

Bên cạnh việc ghi lại sự ứng nghiệm các lời tiên tri theo cách trực tiếp, Ma-thi-ơ cũng thường xuyên trình bày sự ứng nghiệm Cựu Ước thông qua typology. Trong bối cảnh Kinh Thánh, typology là cách các tác giả Kinh Thánh nhìn các sự kiện, con người và thiết chế trong Cựu Ước như những “hình mẫu” hoặc “hình bóng” báo trước những thực tại sẽ được bày tỏ trọn vẹn trong Tân Ước.

Nói cách khác, đây không chỉ là việc trích dẫn lời tiên tri đã được nói trước. Đây là cách đọc toàn bộ lịch sử Cựu Ước như một khuôn mẫu thần học — nơi những gì Đức Chúa Trời đã làm trong quá khứ báo trước những gì Ngài sẽ làm trọn vẹn trong Đấng Christ.

Một điểm quan trọng là nhiều liên hệ kiểu này rất dễ bị bỏ sót từ góc nhìn hiện đại. Tuy nhiên, đối với độc giả Do Thái thế kỷ I — là nhóm độc giả chính của Ma-thi-ơ — những liên hệ này thường khá rõ ràng, bởi vì họ sống trong bối cảnh đang chờ đợi Đấng Mê-si-a.

Một ví dụ điển hình là cách Ma-thi-ơ trình bày Chúa Giê-su như một Môi-se mới, dù không luôn nói trực tiếp theo cách tuyên bố rõ ràng. Thay vào đó, tác giả trình bày gián tiếp qua cấu trúc câu chuyện, hình ảnh, và cách liên hệ Kinh Thánh.

Một nền tảng quan trọng cho kỳ vọng này nằm trong lời tiên tri của Môi-se:

Phục truyền luật lệ ký 18:15–19
“Giê-hô-va Đức Chúa Trời ngươi sẽ dấy lên cho ngươi một tiên tri như ta, ở giữa ngươi, trong vòng anh em ngươi; các ngươi phải nghe theo người… Ta sẽ đặt lời Ta trong miệng người; người sẽ nói cho họ mọi điều Ta truyền cho người. Ai không nghe lời Ta mà người nhân danh Ta nói, Ta sẽ đòi người đó chịu trách nhiệm.”

Đối với nhiều người Do Thái trong thời kỳ Đền Thờ thứ hai, đoạn này được hiểu như lời tiên tri về Đấng Mê-si-a — một nhân vật được Đức Chúa Trời sai đến với thẩm quyền thần thượng, giống như Môi-se nhưng ở mức hoàn tất hơn.

Ma-thi-ơ không nhất thiết trích dẫn trực tiếp đoạn này, nhưng tác giả viết theo cách đánh thức kỳ vọng đó trong người đọc. Đối với độc giả Do Thái thế kỷ I, các yếu tố song song giữa Môi-se và Chúa Giê-su sẽ nổi bật tự nhiên.

Ma-thi-ơ cũng sử dụng cùng phương pháp khi liên hệ đến Ê-sai 43 — một đoạn nói về Đấng Cứu Rỗi của Y-sơ-ra-ên và hành động mới của Đức Chúa Trời:

Ê-sai 43:18–19
“Đừng nhớ lại những sự đã qua, và chớ nghĩ đến sự đời xưa. Nầy, Ta làm một việc mới; việc đó nay đã phát hiện, các ngươi há chẳng biết sao? Ta sẽ mở đường trong đồng vắng, và khiến sông chảy nơi sa mạc.”

Trong bối cảnh tiên tri, đoạn này nói về hành động cứu chuộc mới của Đức Chúa Trời dành cho dân Ngài. Khi Ma-thi-ơ trình bày chức vụ của Chúa Giê-su, tác giả nói trực tiếp vào kỳ vọng Do Thái rằng Đức Chúa Trời sẽ hành động một lần nữa trong lịch sử theo cách quyết định — một “việc mới” mang tính cứu chuộc.

Theo cách này, Ma-thi-ơ không chỉ trình bày Chúa Giê-su như một nhân vật lịch sử hay một giáo sư tôn giáo. Tác giả trình bày Ngài như điểm cao nhất của mô hình hành động cứu chuộc đã bắt đầu từ Cựu Ước — nơi các hình bóng lịch sử, các lời hứa giao ước, và các lời tiên tri đều hội tụ.

Ma-thi-ơ xây dựng các thực tại song song trực tiếp giữa Môi-se và Chúa Giê-su để trình bày mô hình “Môi-se mới”

Ngoài việc sử dụng typology ở cấp độ ý tưởng và chủ đề lớn, Ma-thi-ơ còn tạo ra nhiều thực tại song song trực tiếp giữa Môi-se và Chúa Giê-su thông qua chính các sự kiện lịch sử trong câu chuyện. Những mô thức song song này không xuất hiện ngẫu nhiên; chúng được đặt cạnh nhau theo cấu trúc tường thuật để người đọc nhận ra mô hình lặp lại.

Một ví dụ rõ ràng xuất hiện khi so sánh phần đầu đời của Môi-se và phần đầu đời của Chúa Giê-su.

Trong Cựu Ước, Xuất Ê-díp-tô ký chương 2 ghi lại bối cảnh một Pha-ra-ôn sẵn sàng giết trẻ sơ sinh để bảo vệ quyền lực của mình. Chỉ thị này dẫn đến việc mẹ của Môi-se phải tìm cách cứu con mình bằng cách đặt ông vào một cái giỏ và thả xuống sông để bảo vệ mạng sống:

Xuất Ê-díp-tô ký 1:22
Pha-ra-ôn ra lệnh quăng các bé trai Hê-bơ-rơ xuống sông.

Xuất Ê-díp-tô ký 2:3
Mẹ Môi-se đặt ông vào một cái giỏ và thả xuống sông Nile để cứu ông.

Trong Tân Ước, Ma-thi-ơ ghi lại một tình huống song song khi vua Hê-rốt, sau khi biết tin về sự ra đời của Đấng Christ, cũng ra lệnh giết trẻ sơ sinh để bảo vệ quyền lực của mình:

Ma-thi-ơ 2:16
Hê-rốt ra lệnh giết tất cả bé trai ở Bết-lê-hem và vùng lân cận.

Kết quả là, giống như Môi-se được bảo vệ khỏi sự truy sát của quyền lực chính trị, Chúa Giê-su cũng được bảo vệ khi mẹ Ngài phải đem Ngài chạy trốn sang Ai Cập:

Ma-thi-ơ 2:13–14
Giô-sép đem Hài Nhi và mẹ Ngài trốn sang Ai Cập.

Ký thuật song song này không chỉ dừng ở giai đoạn sơ sinh, mà còn tiếp tục trong giai đoạn trưởng thành.

Trong Xuất Ê-díp-tô ký, khi mạng sống bị đe dọa, Môi-se chạy trốn sang Ma-đi-an (Xuất Ê-díp-tô ký 2:15). Sau này, ông quay lại Ai Cập để thực hiện sứ mạng giải cứu dân Y-sơ-ra-ên khỏi ách nô lệ.

Trong tường thuật của Ma-thi-ơ, một mô hình tương tự xuất hiện. Chúa Giê-su, khi còn nhỏ, phải chạy sang Ai Cập để tránh mối đe dọa đến mạng sống. Sau đó, Ngài trở về — không phải để sống ẩn dật — mà để bắt đầu sứ mạng cứu chuộc dân Ngài:

Ma-thi-ơ 2:19–23
Sau khi Hê-rốt chết, gia đình Chúa Giê-su trở về, và Ngài lớn lên tại Ga-li-lê.

Theo cách này, Ma-thi-ơ trình bày hai câu chuyện theo cùng một mô hình tường thuật:
Một người được bảo vệ khỏi sự truy sát của quyền lực chính trị → chạy trốn → sau đó quay trở lại để bắt đầu sứ mạng cứu chuộc dân Đức Chúa Trời.

Thông qua các ký thuật song song này, Ma-thi-ơ không chỉ kể lại lịch sử. Tác giả đang trình bày Chúa Giê-su như nhân vật hoàn tất mô hình mà câu chuyện của Môi-se đã báo trước.

Cách các tác giả Tân Ước đọc Cựu Ước dưới ánh sáng mặc khải về Đấng Christ: Trường hợp Ô-sê 11:1 trong Ma-thi-ơ 2

Tại điểm này, tường thuật đưa ra một ví dụ cụ thể nhằm minh họa cách các tác giả Tân Ước — bao gồm Ma-thi-ơ — đọc và diễn giải Cựu Ước sau khi mặc khải về Chúa Giê-su đã được bày tỏ. Ví dụ này cho thấy không chỉ cách họ trích dẫn lời tiên tri, mà còn cách họ hiểu toàn bộ lịch sử Cựu Ước trong ánh sáng của Đấng Christ.

Trong Ma-thi-ơ chương 2, tác giả mô tả việc Chúa Giê-su phải chạy sang Ai Cập để tránh âm mưu giết hại của Hê-rốt. Sau khi Hê-rốt chết, Ma-thi-ơ viết:

Ma-thi-ơ 2:15
“Người ở đó cho đến khi Hê-rốt chết, hầu cho được ứng nghiệm lời Chúa đã phán qua đấng tiên tri rằng: ‘Ta đã gọi Con Ta ra khỏi Ai Cập.’”

Ở đây, Ma-thi-ơ tuyên bố rằng việc Chúa Giê-su rời Ai Cập và trở về là sự ứng nghiệm lời tiên tri. Nguồn của câu trích dẫn này là:

Ô-sê 11:1
“Khi Y-sơ-ra-ên còn thơ ấu, Ta yêu nó; Ta gọi con Ta ra khỏi Ai Cập.”

Trong ngữ cảnh gốc của Ô-sê, “con” ở đây không nói về một cá nhân Mê-si-a, mà nói về dân tộc Y-sơ-ra-ên. Câu này nhắc lại sự kiện Đức Chúa Trời giải cứu dân Y-sơ-ra-ên ra khỏi ách nô lệ Ai Cập dưới sự dẫn dắt của Môi-se.

Điểm đáng chú ý là đoạn Ô-sê 11:1, khi đọc theo bối cảnh lịch sử ban đầu, không mang hình thức của một lời tiên tri dự báo tương lai theo nghĩa thông thường. Nó giống một lời nhắc lại lịch sử cứu chuộc hơn là một lời tiên tri Mê-si-a trực tiếp.

Tuy nhiên, Ma-thi-ơ — viết dưới sự linh cảm của Thánh Linh — liên kết đoạn này với Đấng Christ và trình bày nó như một sự ứng nghiệm. Theo cách này, Ma-thi-ơ đang đọc lịch sử Y-sơ-ra-ên như một mô hình tiên báo, nơi những gì đã xảy ra với dân Chúa trong Cựu Ước đạt đến sự hoàn tất nơi Chúa Giê-su.

Theo cách đọc này, Y-sơ-ra-ên được gọi là “con” của Đức Chúa Trời trong lịch sử cứu chuộc ban đầu. Và trong sự ứng nghiệm trọn vẹn, Chúa Giê-su — với tư cách Con thật của Đức Chúa Trời — sống lại câu chuyện đó ở cấp độ hoàn tất.

Những kiểu liên hệ thần học như vậy có thể dễ bị bỏ sót từ góc nhìn hiện đại. Tuy nhiên, đối với độc giả Do Thái thế kỷ I — là những người quen thuộc sâu sắc với câu chuyện Môi-se, Xuất Ê-díp-tô ký, và lịch sử dân Y-sơ-ra-ên — những liên hệ này sẽ nổi bật rất rõ. Khi đọc Ma-thi-ơ, họ sẽ nhận ra ngay các mô hình lịch sử đang được tái hiện và hoàn tất trong Đấng Mê-si-a.

Ma-thi-ơ trình bày Chúa Giê-su tái hiện lịch sử Y-sơ-ra-ên và hoàn tất mô hình Môi-se — nhưng ở mức độ trọn vẹn hơn

Phần tường thuật tiếp theo tiếp tục mở rộng các song song giữa lịch sử Y-sơ-ra-ên, cuộc đời Môi-se, và chức vụ của Chúa Giê-su. Điểm nhấn ở đây không chỉ là các chi tiết tương đồng, mà là mô hình lịch sử cứu chuộc được tái hiện — nhưng lần này đạt đến sự hoàn tất trọn vẹn.

Trước hết, có sự song song liên quan đến việc đi qua nước. Trong Cựu Ước, dân Y-sơ-ra-ên đi qua sông Giô-đanh để bước vào Đất Hứa:

Giô-suê 3:14–17
Dân Y-sơ-ra-ên đi qua sông Giô-đanh trên đất khô để vào đất hứa.

Trong Phúc Âm Ma-thi-ơ, Chúa Giê-su cũng đi qua nước — không phải để vào đất hứa địa lý — mà qua phép báp-têm tại cùng dòng sông đó:

Ma-thi-ơ 3:13–17
Chúa Giê-su chịu báp-têm tại sông Giô-đanh.

Tiếp theo là song song về danh tính “Con”. Trong Cựu Ước, dân Y-sơ-ra-ên được gọi là con của Đức Chúa Trời:

Xuất Ê-díp-tô ký 4:22
“Y-sơ-ra-ên là con trai đầu lòng của Ta.”

Trong Tân Ước, sau khi Chúa Giê-su chịu báp-têm, Đức Chúa Trời phán:

Ma-thi-ơ 3:17
“Đây là Con yêu dấu của Ta, đẹp lòng Ta mọi đường.”

Sau đó, giống như dân Y-sơ-ra-ên được dẫn vào hoang mạc Sinai dưới sự lãnh đạo của Môi-se (Xuất Ê-díp-tô ký 15:22), Chúa Giê-su cũng được dẫn vào đồng vắng:

Ma-thi-ơ 4:1
Chúa Giê-su được dẫn vào đồng vắng để chịu thử thách.

Trình thuật song song này tiếp tục với chủ đề thử thách. Dân Y-sơ-ra-ên bị thử thách trong đồng vắng trong thời gian dài và nhiều lần thất bại (Xuất 16–17; Dân Số 14). Trong Ma-thi-ơ, Chúa Giê-su cũng bị thử thách trong đồng vắng.

Điểm nhấn thần học trong mô hình này là: Chúa Giê-su trải qua cùng loại thử thách, nhưng không rơi vào sự bất tuân như Y-sơ-ra-ên.

Sau giai đoạn hoang mạc, câu chuyện quay trở lại mô hình Sinai. Trong Cựu Ước, sau khi dẫn dân qua hoang mạc, Môi-se đến núi Sinai, nơi ông nhận luật pháp thay cho dân (Xuất Ê-díp-tô ký 19–20).

Trong Phúc Âm Ma-thi-ơ, sau khi kêu gọi các môn đồ theo Ngài, hành động lớn đầu tiên của Chúa Giê-su là đi lên núi để giảng dạy về luật trong Ma-thi-ơ 5–7 (Bài giảng trên núi).

Theo cách này, Ma-thi-ơ đang liên kết sự khởi đầu chức vụ công khai của Chúa Giê-su với các sự kiện tại Sinai — nơi giao ước cũ được thiết lập chính thức.

Trong bối cảnh đó, Chúa Giê-su được trình bày như một “Môi-se mới”, nhưng không chỉ là phiên bản lặp lại — mà là phiên bản hoàn tất và vượt trội.

Trình thuật song song này tiếp tục trong sự kiện biến hình:

Ma-thi-ơ 17:2
“Mặt Ngài sáng như mặt trời.”

Điều này gợi lại sự kiện:

Xuất Ê-díp-tô ký 34:29–30
Mặt Môi-se phát sáng sau khi gặp Đức Chúa Trời trên núi Sinai.

Tuy nhiên, Ma-thi-ơ không chỉ trình bày sự giống nhau. Tác giả cũng nhấn mạnh sự vượt trội của Chúa Giê-su. Tại Sinai, Môi-se là người nhận luật pháp từ Đức Chúa Trời, trong bối cảnh sợ hãi, lửa và sự hiện diện uy nghi của Đức Chúa Trời (Xuất 19:16–19).

Trong khi đó, trong Phúc Âm Ma-thi-ơ, Chúa Giê-su không được trình bày như người nhận luật — mà như Đấng có thẩm quyền giảng dạy và giải thích luật.

Theo cách này, Chúa Giê-su không chỉ được trình bày như Môi-se tốt hơn. Ma-thi-ơ còn trình bày Ngài như Y-sơ-ra-ên thật — Đấng tái hiện lịch sử dân giao ước nhưng không rơi vào tội lỗi và sự bất tuân đã dẫn đến việc phá vỡ giao ước đầu tiên.

Cho nên, có thể nói Ma-thi-ơ nhìn thấy toàn bộ ba phần của Cựu Ước — Luật pháp, Thi thiên, và Các tiên tri — đều được làm trọn trong Chúa Giê-su. Theo cách này, Chúa Giê-su không chỉ hoàn tất các kỳ vọng của Cựu Ước, mà còn bày tỏ ý nghĩa trọn vẹn của chúng.

Mô hình Christology trong Ma-thi-ơ và đỉnh điểm của sự “ứng nghiệm” trong sự chết và phục sinh của Chúa Giê-su

Ngoài tất cả các mô hình typology và các ký thuật song song lịch sử đã được trình bày trước đó, Ma-thi-ơ còn thể hiện một Christology — tức là cách tác giả trình bày thân vị và bản thể của Chúa Giê-su ở mức độ thần học rất cao.

Điều này thể hiện qua cách Ma-thi-ơ gán cho Chúa Giê-su các danh xưng và vai trò vốn thuộc về Thần Linh hoặc về nhân vật Mê-si-a trong Cựu Ước.

Ví dụ, Ma-thi-ơ nhấn mạnh Chúa Giê-su là Con Đức Chúa Trời:

Ma-thi-ơ 3:17
“Đây là Con yêu dấu của Ta.”

Ma-thi-ơ 16:16
“Thầy là Đấng Christ, Con Đức Chúa Trời hằng sống.”

Ma-thi-ơ cũng trình bày Chúa Giê-su là Immanuel — Đức Chúa Trời / Thần ở cùng chúng ta:

Ma-thi-ơ 1:23
“Người ta sẽ gọi Ngài là Immanuel, nghĩa là ‘Đức Chúa Trời ở cùng chúng ta.’”

Ngoài ra, Ma-thi-ơ liên hệ Chúa Giê-su với các hình ảnh Mê-si-a trong Cựu Ước:

Chúa Giê-su là Đấng Chăn Chiên của Y-sơ-ra-ên:

Mi-chê 5:2–4 — lời tiên tri về Đấng cai trị Y-sơ-ra-ên
Ma-thi-ơ 2:6 — áp dụng vào Đấng Christ

Chúa Giê-su là Người Tôi Tớ khiêm nhường mà Ê-sai nói trước:

Ê-sai 42:1–4
→ Được Ma-thi-ơ áp dụng tại: Ma-thi-ơ 12:17–21

Chúa Giê-su là Vua khiêm nhường được tiên tri trong Xa-cha-ri:

Xa-cha-ri 9:9
→ Ứng nghiệm tại: Ma-thi-ơ 21:5

Tất cả các yếu tố này tạo nên bức tranh tổng thể: Ma-thi-ơ trình bày Chúa Giê-su đồng thời là Môi-se mới, Y-sơ-ra-ên thật, và Vua Mê-si-a mang bản chất thần thượng.

Bối cảnh thần học rộng này cực kỳ quan trọng khi đọc đoạn “làm trọn” trong Ma-thi-ơ 5.

Đỉnh điểm chủ đề ứng nghiệm: Sự chết và sự phục sinh của Chúa Giê-su

Theo cách Ma-thi-ơ xây dựng tường thuật, đỉnh điểm của chủ đề ứng nghiệm không chỉ nằm ở sự giảng dạy hay phép lạ — mà nằm ở sự chết và sự phục sinh của Chúa Giê-su.

Trong cách nhìn của Ma-thi-ơ, sự phục sinh là biến cố bước ngoặt, là điểm mà mọi thứ xoay quanh.

Trước sự phục sinh, chức vụ của Chúa Giê-su tập trung chủ yếu vào dân Y-sơ-ra-ên. Ví dụ, Chúa Giê-su dặn các môn đồ:

Ma-thi-ơ 10:5–6
“Đừng đi đến dân ngoại… hãy đi đến các chiên lạc của nhà Y-sơ-ra-ên.”

Một ví dụ khác xuất hiện trong câu chuyện người phụ nữ dân ngoại có con bị quỷ ám:

Ma-thi-ơ 15:24
“Ta chỉ được sai đến cùng các chiên lạc của nhà Y-sơ-ra-ên mà thôi.”

Trong cùng đoạn, Chúa Giê-su nói:

Ma-thi-ơ 15:26
“Không nên lấy bánh của con cái mà quăng cho chó.”

Người phụ nữ đáp lại:

Ma-thi-ơ 15:27
“Nhưng chó con cũng ăn những mảnh vụn rơi từ bàn chủ.”

Sau đó Chúa Giê-su đáp:

Ma-thi-ơ 15:28
“Đức tin ngươi lớn lắm… điều ngươi muốn sẽ được thành.”

Và con gái bà được chữa lành ngay.

Trong bối cảnh này, “con cái” chỉ dân Y-sơ-ra-ên, còn “chó” ám chỉ dân ngoại. Tuy nhiên, sự chữa lành cho con gái người phụ nữ dân ngoại cho thấy chức vụ của Chúa Giê-su có thể và sẽ mở rộng ra ngoài Y-sơ-ra-ên thông qua đức tin.

Giao ước mới được công bố trước khi chịu đóng đinh

Ngay trước khi chịu đóng đinh, Chúa Giê-su dùng bữa lễ Vượt Qua với các môn đồ và công bố giao ước mới:

Ma-thi-ơ 26:28
“Đây là huyết Ta của giao ước, đổ ra cho nhiều người để được tha tội.”

Tuyên bố này liên hệ trực tiếp với lời hứa giao ước mới trong Giê-rê-mi 31:31–34.

Theo cách này, Chúa Giê-su công bố rằng giao ước mới Đức Chúa Trời đã hứa từ trước giờ đây được thiết lập — và được khởi đầu bằng huyết của Ngài.

Chuyển đổi sứ mạng sau sự phục sinh

Trước sự phục sinh, chức vụ của Chúa Giê-su diễn ra trong bối cảnh những ngày cuối của giao ước Sinai, và trọng tâm là Y-sơ-ra-ên.

Sau sự phục sinh, trong những ngày đầu của giao ước mới, phạm vi sứ mạng được mở rộng ra toàn thế giới.

Điều này thể hiện rõ trong:

Ma-thi-ơ 28:19–20
“Hãy đi khiến muôn dân trở nên môn đồ… nhân danh Cha, Con và Thánh Linh…”

Theo cách này, Tin Lành không còn giới hạn trong một dân tộc. Nó dành cho mọi dân, mọi quốc gia.

Khác với giao ước cũ — vốn được lập với dân Y-sơ-ra-ên — dân giao ước mới bao gồm mọi người đặt đức tin nơi Chúa Giê-su, dù là Do Thái hay dân ngoại.

Bối cảnh thần học này là “lăng kính” để đọc Ma-thi-ơ 5

Toàn bộ bức tranh cứu chuộc mà Ma-thi-ơ trình bày — từ Môi-se mới, Y-sơ-ra-ên thật, Vua Mê-si-a thần thượng, cho đến giao ước mới được thiết lập qua sự chết và phục sinh — chính là bối cảnh cần có để đọc đoạn “làm trọn” trong Ma-thi-ơ 5.

Vì vậy, bước tiếp theo là đi vào ngữ cảnh gần nhất của đoạn đó, và phân tích từng câu trong đoạn văn.

Ngữ cảnh trực tiếp của đoạn “làm trọn” trong Ma-thi-ơ 5: Từ cuối chương 4 đến cấu trúc Bài giảng trên núi

Ngữ cảnh gần nhất của đoạn “làm trọn” thực ra bắt đầu từ cuối Ma-thi-ơ chương 4. Tại đây, bản văn mô tả rằng danh tiếng của Chúa Giê-su bắt đầu lan rộng trong khu vực, chủ yếu do hai yếu tố: sự giảng dạy và sự chữa lành của Ngài. Kết quả là, các đám đông lớn bắt đầu đi theo Ngài khắp vùng.

Điều này được mô tả trực tiếp trong:

Ma-thi-ơ 4:23–25
Chúa Giê-su đi khắp Ga-li-lê, giảng dạy, rao giảng Tin Lành Nước Trời, chữa lành bệnh tật, và đoàn dân đông đảo bắt đầu theo Ngài từ nhiều vùng khác nhau.

Từ bối cảnh này, câu chuyện chuyển sang chương 5. Và chương 5 bắt đầu bằng việc Chúa Giê-su phản ứng trước các đám đông đó:

Ma-thi-ơ 5:1–2
“Thấy đoàn dân đông, Ngài lên trên núi; khi Ngài ngồi xuống, các môn đồ đến gần. Ngài mở miệng dạy họ…”

Đây chính là phần mở đầu của Bài giảng trên núi.

Bài giảng trên núi: Không phải một bài giảng liền mạch duy nhất mà là tập hợp các đơn vị bản văn

Bài giảng trên núi trải dài qua ba chương: Ma-thi-ơ 5, 6 và 7. Tuy nhiên, khi đọc kỹ ba chương này, có thể thấy đây không giống một bài giảng theo cấu trúc tuyến tính hiện đại — nơi một chủ đề được phát triển liên tục từ đầu đến cuối.

Thay vào đó, nội dung gồm nhiều phần dạy ngắn, tách biệt, chuyển chủ đề khá nhanh từ phần này sang phần khác. Chính vì đặc điểm này, nhiều học giả cho rằng ba chương này có thể không phải là bản ghi nguyên văn từng lời của một bài giảng duy nhất, mà là bản tóm tắt hoặc tập hợp các lời dạy điển hình của Chúa Giê-su tại bối cảnh đó.

Điều này nghĩa là, Ma-thi-ơ trình bày bối cảnh lịch sử thật của bài giảng, nhưng nội dung có thể là bản ghi cô đọng, không phải toàn bộ bài giảng từng chữ một. Theo cách hiểu này, tác giả sách Ma-thi-ơ — dưới sự linh cảm của Thánh Linh — chọn ghi lại những điểm trọng tâm được xem là quan trọng nhất cho mục tiêu thần học của thông điệp.

Độc giả mục tiêu của Ma-thi-ơ và lý do tác giả nhấn mạnh mô hình “Môi-se mới”

Một yếu tố quan trọng khác là đối tượng độc giả. Dựa trên việc Ma-thi-ơ thường xuyên sử dụng Cựu Ước và liên tục nhấn mạnh chủ đề ứng nghiệm lời tiên tri, nhiều học giả cho rằng sách này chủ yếu được viết cho độc giả Do Thái.

Điều này giải thích vì sao Ma-thi-ơ liên tục trình bày Chúa Giê-su theo mô hình “Môi-se mới”. Trong bối cảnh Bài giảng trên núi, hình ảnh này đặc biệt rõ ràng.

Trong Cựu Ước, Môi-se lên núi Sinai để nhận và công bố luật pháp cho dân (Xuất Ê-díp-tô ký 19–20).

Trong Ma-thi-ơ, Chúa Giê-su cũng lên núi để dạy dỗ dân chúng (Ma-thi-ơ 5:1).

Tuy nhiên, có một khác biệt thần học quan trọng:
Môi-se nói thay cho Đức Chúa Trời.
Trong khi đó, Chúa Giê-su giảng dạy với thẩm quyền cá nhân, như Đấng ban luật.

Cấu trúc nội dung Bài giảng trên núi và khái niệm “pericope”

Bài giảng bắt đầu bằng phần thường được gọi là Beatitudes (Phước lành):

Ma-thi-ơ 5:3–12
Ví dụ:
“Phước cho những người có tâm linh nghèo khó…”
“Phước cho những người than khóc…”

Sau đó, chủ đề chuyển khá đột ngột sang hình ảnh muối và ánh sáng:

Ma-thi-ơ 5:13–16
“Các ngươi là muối của đất…”
“Các ngươi là ánh sáng của thế gian…”

Trong nghiên cứu Kinh Thánh, mỗi đơn vị bài học riêng như vậy thường được gọi là pericope. Từ này xuất phát từ tiếng Hy Lạp, có nghĩa là “cắt ra” — ám chỉ một đơn vị bản văn tạo thành một ý tưởng hoặc khối ý nghĩa hoàn chỉnh.

Theo cấu trúc này, sau phần Beatitudes và phần muối–ánh sáng, Ma-thi-ơ chuyển sang một pericope thứ ba — chính là đoạn “làm trọn”.

Bản văn đoạn “làm trọn” (Ma-thi-ơ 5:17–20)

Đoạn này bắt đầu tại câu 17:

Ma-thi-ơ 5:17–20
“Đừng tưởng Ta đến để phá luật pháp hay các đấng tiên tri; Ta đến không phải để phá, nhưng để làm trọn.
Vì thật, Ta nói cùng các ngươi, đương khi trời đất chưa qua đi, thì một chấm một nét trong luật pháp cũng không qua đi cho đến khi mọi sự được trọn.
Vậy ai hủy một điều rất nhỏ trong các điều răn này, và dạy người ta làm như vậy, thì sẽ bị gọi là rất nhỏ trong nước thiên đàng; còn ai làm và dạy các điều đó, thì sẽ được gọi là lớn trong nước thiên đàng.
Vì Ta nói cho các ngươi biết, nếu sự công bình của các ngươi không hơn các thầy thông giáo và người Pha-ri-si, thì các ngươi sẽ không vào nước thiên đàng.”

Một chi tiết quan trọng về mặt văn bản là đoạn này chỉ xuất hiện trong Phúc Âm Ma-thi-ơ. Không có đoạn song song trực tiếp trong các Phúc Âm khác. Vì vậy, không thể đối chiếu nội dung đoạn này bằng cách so sánh song song như nhiều đoạn Tin Lành khác. Nó tồn tại như một đơn vị dạy dỗ độc lập gồm bốn câu.

Vị trí của đoạn “làm trọn” trong dòng chảy Bài giảng trên núi

Ngay sau đoạn này, bản văn chuyển sang chuỗi tuyên bố nổi tiếng:

Ma-thi-ơ 5:21–48
“Các ngươi có nghe lời phán rằng… nhưng Ta phán cùng các ngươi…”

Điều này cho thấy đoạn 5:17–20 đứng như một phần chuyển tiếp thần học. Nó không liên kết trực tiếp về mặt chủ đề với Beatitudes phía trước, cũng không trực tiếp là một phần của các tuyên bố “nhưng Ta phán cùng các ngươi” phía sau.

Chính vì vậy, để hiểu đúng đoạn này, cần đọc nó như một đơn vị bản văn riêng trong bối cảnh tổng thể của cách Ma-thi-ơ trình bày Chúa Giê-su và chủ đề ứng nghiệm.

Tới đây, bước tiếp theo là đi sâu vào từng câu trong bốn câu của đoạn này và phân tích chi tiết nội dung.

Phân tích Ma-thi-ơ 5:17: Cách hiểu đúng về “bãi bỏ” và “làm trọn” trong bối cảnh cách Chúa Giê-su giảng dạy

Khi bắt đầu đi vào chính đoạn “làm trọn”, câu 17 mở đầu bằng lời tuyên bố rất mạnh:

Ma-thi-ơ 5:17
“Đừng tưởng Ta đến để phá luật pháp hay các đấng tiên tri; Ta đến không phải để phá, nhưng để làm trọn.”

Điểm đầu tiên cần chú ý là cụm từ “Đừng tưởng”. Trong bản Hy Lạp, cụm này là mē nomisēte hoti. Sắc thái của cụm này không chỉ là “đừng tưởng / nghĩ”, mà mang nghĩa mạnh hơn — gần với “thậm chí đừng bắt đầu nghĩ rằng”.

Một chi tiết quan trọng là cùng cụm từ này cũng xuất hiện trong:

Ma-thi-ơ 10:34
“Đừng tưởng Ta đến để đem sự bình an cho đất; Ta đến không phải để đem sự bình an, nhưng đem gươm giáo.”

Sự song song này đặt ra một câu hỏi quan trọng cho việc giải thích: Làm thế nào Chúa Giê-su có thể nói rằng Ngài không đến để đem sự bình an?

Điều này đặc biệt đáng chú ý vì trong nhiều chỗ khác, Kinh Thánh lại trình bày Chúa Giê-su gắn liền với sự bình an.

Ví dụ:

Giăng 14:27
“Ta để sự bình an lại cho các ngươi; Ta ban sự bình an Ta cho các ngươi.”

Ê-sai 9:6
Đấng Mê-si-a được gọi là “Chúa Bình An”.

Ê-phê-sô 2:14
“Chính Ngài là sự bình an của chúng ta.”

Thậm chí ngay trong cùng chương Ma-thi-ơ 5, chỉ vài câu trước đoạn “làm trọn”, Chúa Giê-su nói:

Ma-thi-ơ 5:9
“Phước cho những người làm cho người hòa thuận, vì sẽ được gọi là con Đức Chúa Trời.”

Điều này tạo ra một mâu thuẫn bề ngoài: Nếu Chúa Giê-su là Đấng đem bình an, tại sao Ngài lại nói Ngài không đến để đem bình an?

Cách Chúa Giê-su thường dùng ẩn dụ, cường điệu và ngôn ngữ hình ảnh

Để giải quyết loại mâu thuẫn này, cần nhớ rằng Chúa Giê-su thường giảng dạy bằng:

  • Ẩn dụ
  • Cường điệu (hyperbole)
  • Ẩn dụ kể chuyện (parable)

Do đó, khi gặp những câu như Ma-thi-ơ 10:34, câu hỏi quan trọng không phải là “câu này có đúng theo nghĩa đen tuyệt đối không?”, mà là: Chúa Giê-su đang nói theo nghĩa nào?

Để trả lời câu hỏi đó, cần đọc câu nói đó trong bối cảnh toàn bộ lời dạy của Chúa Giê-su và toàn bộ thần học Tân Ước.

Nguyên tắc này cũng áp dụng trực tiếp vào Ma-thi-ơ 5:17. Khi Chúa Giê-su nói Ngài không đến để bãi bỏ luật pháp và các tiên tri, mà để làm trọn, câu hỏi cần đặt ra là:

  • Ngài không bãi bỏ theo nghĩa nào?
  • Ngài làm trọn theo nghĩa nào?

Nếu hiểu câu này theo nghĩa tuyệt đối và phổ quát — tức là không có bất kỳ nghĩa nào mà Chúa Giê-su có thể đặt sang một bên luật pháp hoặc các tiên tri — thì theo cùng logic, cũng phải kết luận rằng Ngài hoàn toàn không đem đến bất kỳ dạng xung đột nào, vì Ngài cũng nói Ngài không đến để đem bình an (Ma-thi-ơ 10:34).

Do đó, cách đọc quá máy móc theo nghĩa đen có thể tạo ra vấn đề thần học.

Nguy cơ của việc áp dụng “nghĩa đen” cứng nhắc vào lời dạy của Chúa Giê-su

Một điểm được nhấn mạnh ở đây là nguy cơ của việc áp dụng cách đọc quá cứng nhắc theo nghĩa đen vào lời dạy của Chúa Giê-su. Cách đọc này có thể dẫn đến xung đột thần học khi so sánh các đoạn Kinh Thánh với nhau.

Trong bối cảnh tranh luận thần học hiện đại, một số cách đọc chọn lọc theo nghĩa đen có thể dẫn đến mâu thuẫn nội tại giữa các đoạn Kinh Thánh khác nhau. Do đó, cần đọc lời dạy của Chúa Giê-su theo đúng bối cảnh văn hóa, ngôn ngữ và thể loại giảng dạy.

Bối cảnh rabbi Do Thái thế kỷ I và cách tư duy Hê-bơ-rơ

Chúa Giê-su giảng dạy như một rabbi Do Thái thế kỷ I. Vì vậy, cần hiểu lời Ngài theo bối cảnh tư duy Do Thái cổ đại.

Các học giả Kinh Thánh mô tả sự khác biệt giữa cách tư duy Hy Lạp và Hê-bơ-rơ như sau:

  • Tư duy Hy Lạp → logic tuyến tính, từng bước, chuỗi lập luận liên tục
  • Tư duy Hê-bơ-rơ → logic khối (block logic), nhóm các ý theo mối liên hệ chủ đề hoặc hình ảnh

Điều này có nghĩa là lời dạy của Chúa Giê-su không phải lúc nào cũng được xây dựng theo cấu trúc lập luận triết học phương Tây hiện đại.

Ví dụ những chỗ Chúa Giê-su nói không được hiểu theo nghĩa đen tuyệt đối

Nhiều độc giả, bởi trực giác, hiểu điều này ở các đoạn khác nhau.

Ví dụ:

Ma-thi-ơ 5:29–30
Nói về việc móc mắt hoặc chặt tay để tránh phạm tội.
→ Không được hiểu theo nghĩa hành động vật lý thực tế.

Ma-thi-ơ 17:20
Nếu có đức tin, “không việc gì là không thể”.
→ Không thể hiểu là con người có thể làm mọi điều trong chiều kích vật lý không giới hạn.

Giăng 14:14
“Các ngươi nhân danh Ta cầu xin điều chi, Ta sẽ làm cho.”
→ Không được hiểu là Chúa thực hiện mọi mong muốn tùy ý của chúng ta, bất kể bản chất hay ý muốn Đức Chúa Trời.

Điểm chung ở đây là: Lời Chúa Giê-su luôn là chân lý, nhưng chân lý đó thường được truyền đạt qua ngôn ngữ hình ảnh, cường điệu, hoặc điều kiện — không phải lúc nào cũng theo nghĩa đen tuyệt đối.

Nguyên tắc áp dụng trực tiếp vào Ma-thi-ơ 5:17

Vì vậy, khi đọc câu:

“Ta không đến để bãi bỏ… nhưng để làm trọn”

Cần tránh phản ứng tự động là đọc toàn bộ câu theo nghĩa đen tuyệt đối, như thể đây là một tuyên bố logic theo kiểu giảng dạy của phương Tây hiện đại.

Nguyên tắc này không chỉ áp dụng cho câu này, mà cho phần lớn lời dạy của Chúa Giê-su trong toàn bộ Kinh Thánh.

Trong đa số trường hợp, người đọc đã hiểu điều này một cách trực giác. Vấn đề chỉ xuất hiện khi cách đọc nghĩa đen được áp dụng không nhất quán giữa các đoạn Kinh Thánh.

“Không bãi bỏ nhưng làm trọn”: Phân tích đối tượng, từ vựng Hy Lạp và cách Ma-thi-ơ dùng plēroō nhất quán trong toàn sách

Trong phần này, trọng tâm chuyển sang việc giải thích chính xác câu nói của Chúa Giê-su trong Ma-thi-ơ 5:17, đặc biệt là hai động từ “bãi bỏ” và “làm trọn”, cũng như đối tượng mà Ngài đang nói đến.

Một điểm cần được lưu ý trước hết là: nhiều người đọc — bao gồm một số nhóm Cơ Đốc và nhiều trào lưu đương đại suy diễn theo hướng giữ Torah thời Tân Ước — có thể bỏ sót cách Chúa Giê-su thường dùng ngôn ngữ hình ảnh hoặc bối cảnh thần học rộng hơn. Vì vậy, cần đọc câu này cẩn trọng, tránh hiểu theo nghĩa đen máy móc mà bỏ qua cách Chúa Giê-su giảng dạy trong bối cảnh Do Thái thế kỷ I.

Đối tượng của câu nói: “Luật pháp và các tiên tri” = toàn bộ Kinh Thánh Hê-bơ-rơ

Trong Ma-thi-ơ 5:17, Chúa Giê-su nói Ngài không đến để bãi bỏ “Luật pháp hay các tiên tri”. Cụm này không chỉ nói về luật Môi-se theo nghĩa hẹp. Trong bối cảnh Do Thái thế kỷ I, đây là cách gọi tắt cho toàn bộ Kinh Thánh Hê-bơ-rơ (Cựu Ước).

Các cách gọi phổ biến thời đó bao gồm:

  • Luật pháp và các tiên tri
  • Luật pháp, các tiên tri và Thi Thiên
  • Hoặc đơn giản chỉ “Luật pháp”

Điều này phù hợp với:

Lu-ca 24:44
“Mọi điều chép về Ta trong luật pháp Môi-se, các sách tiên tri và Thi Thiên…”

Vì vậy, phạm vi câu nói của Chúa Giê-su là toàn bộ Kinh Thánh Hê-bơ-rơ, không chỉ riêng phần luật pháp.

“Bãi bỏ” — katalysai: phá bỏ, lật đổ, tháo dỡ

Trong Ma-thi-ơ 5:17, từ Hy Lạp cho “bãi bỏ” là katalysai, mang nghĩa:

  • Phá hủy
  • Lật đổ
  • Tháo dỡ một cấu trúc

Điều Chúa Giê-su phủ nhận là ý tưởng rằng Ngài đến để phá hủy hoặc làm sụp đổ Kinh Thánh Hê-bơ-rơ.

“Làm trọn” — plērōsai từ gốc plēroō: Hai sắc thái nghĩa

Từ “làm trọn” trong câu này là plērōsai, đến từ động từ gốc plēroō.

Từ này có hai nhóm nghĩa chính:

Nghĩa 1: Thực hiện hoặc làm trọn một nghĩa vụ
→ Ví dụ: làm điều luật yêu cầu

Nghĩa 2: Đưa một điều gì đó đến điểm hoàn tất đã được định trước
→ Ví dụ: ứng nghiệm lời tiên tri hoặc lời hứa

Một số hệ phái Cơ Đốc nhấn mạnh nghĩa thứ nhất — rằng Chúa Giê-su đến để làm theo luật, chứ không chấm dứt nó. Tuy nhiên, để xác định Ma-thi-ơ dùng nghĩa nào, cần xem cách tác giả dùng từ này trong toàn bộ sách.

Cách Ma-thi-ơ dùng plēroō: Nhất quán chỉ sự ứng nghiệm lời tiên tri

Trong toàn bộ Phúc Âm Ma-thi-ơ, plēroō luôn được dùng để chỉ việc lời tiên tri đạt đến điểm hoàn tất (tức là sự ứng nghiệm).

Ví dụ:

Ma-thi-ơ 2:15
“Để ứng nghiệm lời Chúa phán qua đấng tiên tri…”
→ Liên hệ Ô-sê 11:1

Các ví dụ khác:

Ma-thi-ơ 1:22 — Ứng nghiệm lời tiên tri về sự sinh bởi đồng trinh
Ma-thi-ơ 2:17 — Ứng nghiệm lời Giê-rê-mi
Ma-thi-ơ 2:23 — Ứng nghiệm lời các tiên tri
Ma-thi-ơ 4:14 — Ứng nghiệm Ê-sai
Ma-thi-ơ 8:17 — Ứng nghiệm Ê-sai
Ma-thi-ơ 12:17 — Ứng nghiệm Ê-sai
Ma-thi-ơ 13:35 — Ứng nghiệm lời tiên tri
Ma-thi-ơ 21:4 — Ứng nghiệm Xa-cha-ri
Ma-thi-ơ 26:56 — “Để Kinh Thánh các tiên tri được ứng nghiệm”
Ma-thi-ơ 27:9 — Ứng nghiệm lời Giê-rê-mi

Trong tất cả các trường hợp này, plēroō không mang nghĩa “tuân giữ luật”. Nó mang nghĩa “đưa lời tiên tri / câu chuyện đến sự hoàn tất”.

Một khi lời tiên tri được ứng nghiệm, nó đạt đến điểm hoàn thành của nó.

Áp dụng vào Ma-thi-ơ 5:17

Vì Ma-thi-ơ dùng plēroō nhất quán theo nghĩa ứng nghiệm lời tiên tri, nên khi Chúa Giê-su nói Ngài đến để “làm trọn luật pháp và các tiên tri”, cách hiểu tự nhiên nhất trong bối cảnh sách là:

Ngài đến để hoàn tất những gì Kinh Thánh Hê-bơ-rơ đã nói trước về Đấng Mê-si-a.

Điều này không chỉ là “làm theo luật”, mà là đưa toàn bộ câu chuyện tiên tri đến điểm hoàn tất.

Cách người Do Thái thế kỷ I sẽ hiểu tuyên bố này

Trong bối cảnh Do Thái thế kỷ I, dân chúng đang chờ Đấng Mê-si-a — Đấng sẽ hoàn tất những gì Kinh Thánh đã hứa.

Vì vậy, khi Chúa Giê-su nói Ngài đến để làm trọn luật pháp và các tiên tri, người nghe Do Thái sẽ hiểu đây là tuyên bố Mê-si-a.

Nếu Ngài chỉ nói: “Ta đến để giữ luật”, thì điều đó không đặc biệt. Vì mọi người Do Thái đều đang cố làm điều đó.

Nhưng Ngài đang nói rằng sứ mạng của Ngài là điều mà Kinh Thánh đã báo trước về Đấng Mê-si-a.

Không phá bỏ — nhưng đưa đến đỉnh điểm

Theo cách này, Chúa Giê-su không đến để “katalysai” — phá bỏ hoặc lật đổ Kinh Thánh Hê-bơ-rơ. Ngài đến để đưa nó đến điểm hoàn tất tối hậu.

Điều này cũng giải thích một điểm thần học quan trọng: Khi những thay đổi lớn xảy ra dưới giao ước mới, điều đó không phải vì Cựu Ước bị phá bỏ. Những thay đổi đó xảy ra vì các lời hứa và tiên tri đã đạt đến điểm hoàn tất trong Đấng Christ.

Phân tích Ma-thi-ơ 5:18: Mối liên kết với câu 17 và ý nghĩa trong bối cảnh chủ đề ứng nghiệm

Sau câu 17, bản văn chuyển sang câu 18:

Ma-thi-ơ 5:18
“Vì quả thật, Ta nói cùng các ngươi, đương khi trời đất chưa qua đi, thì một chấm (iota) một nét (dot) trong luật pháp cũng không qua đi cho đến khi mọi sự được trọn.”

Điểm đầu tiên cần chú ý là liên từ mở đầu — thường được dịch là “vì” hoặc “bởi vì”. Liên từ này cho thấy câu 17 và 18 không phải hai ý rời rạc. Chúng là hai phần của cùng một lập luận.

Theo cách này, hai câu kết hợp lại thành một ý thống nhất:
Vì Chúa Giê-su là Đấng Mê-si-a đã được hứa đến để làm ứng nghiệm Kinh Thánh Hê-bơ-rơ, nên không một chi tiết nhỏ nhất nào trong sách sẽ mất đi trước khi sự ứng nghiệm đó xảy ra trọn vẹn.

Câu 18 cho thấy Chúa Giê-su có cái nhìn rất cao về thẩm quyền của Kinh Thánh Hê-bơ-rơ

Trong câu 18, Chúa Giê-su nhấn mạnh rằng ngay cả những chi tiết nhỏ nhất trong Kinh Thánh cũng không mất đi. Hai hình ảnh được dùng là:

  • Iota — chữ cái nhỏ nhất trong bảng chữ cái Hy Lạp (tương đương với yod trong tiếng Hê-bơ-rơ)
  • Dot (Tittle, small stroke) — nét nhỏ nhất trong chữ viết, có thể phân biệt các chữ cái

Ý nghĩa là: Kinh Thánh (Cựu Ước) có thẩm quyền đến từng chi tiết nhỏ nhất.

“Luật pháp” trong câu 18 = “Luật pháp và các tiên tri” trong câu 17

Vì câu 17 và 18 là một ý liên tục, nên “Luật pháp” trong câu 18 cần được hiểu theo nghĩa giống cụm “Luật pháp và các tiên tri” trong câu 17.

Trong bối cảnh Do Thái thế kỷ I, từ “Luật pháp” đôi khi được dùng như cách gọi tắt cho toàn bộ Kinh Thánh Hê-bơ-rơ.

Ví dụ:

Giăng 15:25
“Lời đã chép trong luật pháp họ phải được ứng nghiệm: ‘Họ ghét Ta vô cớ.’”

Câu này thực ra trích từ Thi Thiên 35:19 hoặc 69:4. Không phải từ phần luật Môi-se.

Một ví dụ khác:

1 Cô-rinh-tô 14:21
“Trong luật pháp có chép…”

Nhưng câu này trích từ Ê-sai 28:11–12.

Điều này cho thấy trong ngôn ngữ Do Thái giáo thời đó, “Luật pháp” cũng được dùng để chỉ toàn bộ Kinh Thánh (Cựu Ước).

Theo cách này, khi Chúa Giê-su nói:

“Không một chấm một nét sẽ qua đi cho đến khi mọi sự được trọn”

Câu này không nhất thiết là tuyên bố pháp lý rằng mọi điều răn giao ước Sinai sẽ tồn tại y nguyên mãi mãi theo nghĩa cấu trúc giao ước.

Trong bối cảnh chủ đề ứng nghiệm của Ma-thi-ơ, câu này nói về sự chắc chắn rằng mọi điều Kinh Thánh Hê-bơ-rơ nói trước — đặc biệt các lời hứa và tiên tri Mê-si-a — sẽ được hoàn tất (ứng nghiệm đầy đủ).

Cụm cuối câu chính là chìa khóa:

“Cho đến khi mọi sự được trọn”

Điều này liên kết trực tiếp với động từ “làm trọn” ở câu 17. Chủ đề xuyên suốt vẫn là: Kinh Thánh sẽ không mất đi cho đến khi mục đích mà nó hướng tới được hoàn tất.

Liên hệ với chủ đề ứng nghiệm xuyên suốt sách Ma-thi-ơ

Cách hiểu này phù hợp với chủ đề lớn của sách Ma-thi-ơ — rằng các lời hứa và tiên tri trong Cựu Ước đạt đến sự ứng nghiệm hoàn tất trong Đấng Mê-si-a.

Do đó, câu 18 tiếp tục lập luận của câu 17:
Không phải nói về việc duy trì cấu trúc giao ước cũ theo nghĩa pháp lý thuần túy, mà nói về sự chắc chắn rằng mọi điều Kinh Thánh nói trước sẽ được hoàn tất.

Tại sao điều này quan trọng về mặt giải thích ngữ pháp và thần học

Hiểu câu 18 theo hướng chủ đề ứng nghiệm giúp giải quyết một số vấn đề ngữ pháp khó trong câu. Nếu đọc câu này như tuyên bố tuyệt đối về mọi yếu tố của luật Môi-se, có thể tạo ra mâu thuẫn với các đoạn Tân Ước khác nói về giao ước mới.

Nhưng nếu đọc trong bối cảnh ứng nghiệm Mê-si-a, câu này trở thành lời khẳng định về thẩm quyền và độ chắc chắn của toàn bộ kế hoạch cứu chuộc được bày tỏ trong Kinh Thánh Hê-bơ-rơ.

Hai mệnh đề “cho đến khi” trong Ma-thi-ơ 5:18 — Cách đọc dựa trên ngữ cảnh, thần học toàn Kinh Thánh và sự liên tục của giáo huấn Tân Ước

Một điểm làm câu 18 trở nên phức tạp là trong cùng một câu có hai mệnh đề “cho đến khi”. Câu đầy đủ là:

Ma-thi-ơ 5:18
“Vì thật Ta nói cùng các ngươi, đương khi (till) trời đất chưa qua đi, thì một chấm một nét trong luật pháp cũng không qua đi cho đến khi (till) mọi sự được trọn.”

Điều này đặt ra câu hỏi quan trọng cần giải thích:
Chúa Giê-su đang nói rằng không điều gì trong Kinh Thánh Hê-bơ-rơ sẽ qua đi cho đến khi trời đất qua đi, hay cho đến khi mọi sự được trọn?

Vấn đề ngữ pháp: Tiếng Hy Lạp cho phép cả hai cách đọc

Ngữ pháp Hy Lạp trong câu này cho phép hai khả năng:

  • Gắn mệnh đề “cho đến khi trời đất qua đi” vào mệnh đề chính
  • Hoặc gắn “cho đến khi mọi sự được trọn” vào mệnh đề chính

Vì vậy, chỉ dựa vào ngữ pháp thì không đủ để xác định chắc chắn ý nghĩa. Điều này buộc việc giải thích phải dựa vào:

  • Ngữ cảnh trực tiếp của đoạn văn
  • Chủ đề thần học của sách Ma-thi-ơ
  • Sự nhất quán với toàn bộ lời dạy của Chúa Giê-su
  • Sự hài hòa với toàn bộ Tân Ước

Một cách đọc phổ biến: Gắn mệnh đề “trời đất qua đi” vào chủ đề luật

Một số hệ phái Cơ Đốc (đặc biệt là các trào lưu kêu gọi Cơ Đốc nhân vẫn phải giữ luật Môi-se thời Tân Ước) đọc câu này theo hướng:
Không điều gì trong luật Môi-se sẽ qua đi cho đến khi trời đất qua đi (thường hiểu là sự kiện tận thế — trời mới đất mới).

Theo cách này, luật giao ước cũ vẫn còn nguyên vẹn 100% cho đến thời điểm cánh chung.

Về mặt ngữ pháp, cách đọc này có thể chấp nhận được. Tuy nhiên, vấn đề xuất hiện khi xem xét toàn bộ phần còn lại của câu — đặc biệt là mệnh đề:

“Cho đến khi mọi sự được trọn”

Một cách giải thích khác thường được đề xuất là:
Hai mệnh đề liên hệ với nhau — khi trời đất qua đi thì cũng là lúc mọi sự đã được hoàn tất, và luật Môi-se tồn tại không thay đổi cho đến thời điểm đó.

Tuy nhiên, những cách đọc như trên gặp hai vấn đề lớn.

Vấn đề thứ nhất: Bối cảnh đoạn văn nói về ứng nghiệm Mê-si-a, không phải tuyên bố pháp lý thuần túy

Trong bối cảnh Ma-thi-ơ 5:17–18, Chúa Giê-su đang nói về việc làm trọn Kinh Thánh Hê-bơ-rơ — đặc biệt các lời hứa và tiên tri Mê-si-a — chứ không chỉ đưa ra tuyên bố pháp lý về từng điều răn giao ước cũ.

Vấn đề thứ hai: Cách đọc này xung đột với phần còn lại của Tân Ước

Tân Ước nhiều lần khẳng định rằng nhiều yếu tố trong luật và hệ thống giao ước cũ đã đạt đến điểm hoàn tất hoặc thay đổi.

Bằng chứng 1: Hệ thống tế lễ

Trong Cựu Ước:

Lê-vi Ký 16
Yêu cầu tế lễ bò và dê để chuộc tội cho dân.

Trong Tân Ước:

Hê-bơ-rơ 10:10–18
Chúa Giê-su là sinh tế chuộc tội “một lần đủ cả”
→ Không còn cần tế lễ tội lỗi nữa.

Điều này cho thấy sự thay đổi vượt xa “một chấm một nét”.

Bằng chứng 2: Thay đổi trong chức tế lễ kéo theo thay đổi trong luật

Hê-bơ-rơ 7:12
“Khi chức tế lễ thay đổi thì luật pháp cũng phải thay đổi.”

Hê-bơ-rơ 7:18–19
Điều răn trước kia vì không quyền không ích nên đã bị bỏ rồi.

Bằng chứng 3: Các quy định lễ nghi và luật nghi lễ

Cô-lô-se 2:16–17
Không ai được xét đoán về thức ăn, lễ hội, ngày trăng non, ngày Sa-bát.

Bằng chứng 4: Phao-lô nói ông không còn ở dưới luật

1 Cô-rinh-tô 9:20
Phao-lô nói ông trở nên như người dưới luật (dù chính ông không ở dưới luật).

Bằng chứng 5: Cắt bì — điều bắt buộc trong giao ước cũ

Ga-la-ti 5:2
Nếu chịu cắt bì để được công bình, Đấng Christ không còn ích lợi.

Bằng chứng 6: Công đồng Giê-ru-sa-lem

Công Vụ 15
Tín hữu dân ngoại không bị yêu cầu:

Bằng chứng 7: Chúa Giê-su bãi bỏ luật điều răn nghi lễ

Ê-phê-sô 2:15
Chúa Giê-su bãi bỏ luật điều răn thể hiện qua các quy định.

Bằng chứng 8: Luật như người giám hộ tạm thời

Ga-la-ti 3:24–25
Luật là người giám hộ cho đến khi Đấng Christ đến — bây giờ không còn ở dưới giám hộ nữa.

Bằng chứng 9: Giải phóng khỏi luật

Rô-ma 7:6
Nay được giải phóng khỏi luật để phục vụ trong Thánh Linh.

Ga-la-ti 5:18
Nếu được Thánh Linh dẫn dắt thì không còn ở dưới luật.

Kết luận thần học của phần lập luận này

Tân Ước nhiều lần và rất rõ ràng dạy rằng nhiều phần của hệ thống giao ước cũ đã đạt đến điểm hoàn tất hoặc thay đổi do công việc của Đấng Christ.

Vì vậy, cách đọc Ma-thi-ơ 5:17–18 theo hướng:
Không điều gì trong luật hoặc tiên tri thay đổi cho đến khi trời đất vật lý qua đi
→ Không thể hài hòa với phần còn lại của Kinh Thánh.

Theo cách lập luận này, câu 17–18 cần được hiểu trong bối cảnh chủ đề ứng nghiệm — rằng Kinh Thánh Hê-bơ-rơ giữ nguyên thẩm quyền cho đến khi đạt đến điểm ứng nghiệm hoàn tất trong Đấng Mê-si-a.

Luật pháp đạt đến đỉnh điểm trong Đấng Christ

Sau khi xem xét các vấn đề ngữ pháp và thần học của Ma-thi-ơ 5:17–18, câu hỏi tự nhiên tiếp theo là: Vậy Chúa Giê-su thực sự đang nói điều gì?

Một cách tóm lược, luật pháp vẫn có giá trị cho đến khi đạt đến điểm hoàn tất mà nó hướng tới — và điều đó đang xảy ra trong chức vụ và sự giảng dạy của Chúa Giê-su. Vì vậy, câu này không khẳng định rằng mọi quy định của luật Cựu Ước vẫn còn ràng buộc sau khi Chúa Giê-su đến. Luật pháp là bất biến theo mục đích ban đầu của nó, nhưng điều đó không có nghĩa là nó tiếp tục được áp dụng vượt quá mục đích mà nó được thiết lập.

Một mục đích chính của luật giao ước cũ: Vai trò “người giám hộ” cho đến khi Đấng Christ đến

Tân Ước trực tiếp mô tả một mục đích của luật như sau:

Ga-la-ti 3:24–25
Luật pháp là người giám hộ dẫn đến Đấng Christ, nhưng sau khi đức tin đến thì không còn ở dưới người giám hộ nữa.

Theo cách minh họa, luật Môi-se có thể được so sánh với một nhân viên cấp cứu — người giữ bệnh nhân sống sót và ổn định cho đến khi bệnh nhân đến được với bác sĩ chữa lành cuối cùng. Trong hình ảnh thần học này, Đấng Christ là Đấng mang đến sự chữa lành trọn vẹn.

Ngay trong Cựu Ước, đã có sự báo trước rằng dân Y-sơ-ra-ên sẽ không giữ trọn luật

Ngay cả trước khi dân Y-sơ-ra-ên vào Đất Hứa, Cựu Ước đã ghi nhận rằng họ sẽ không giữ trọn giao ước:

Phục truyền luật lệ ký 31:16
Trong câu này, Đức Chúa Trời báo trước rằng dân sẽ bỏ Ngài và phá vỡ giao ước.

Điều này cho thấy luật Môi-se không phải là giải pháp cuối cùng cho vấn đề tội lỗi.

Lời hứa về Đấng Tiên Tri giống Môi-se — Hướng về Đấng Christ

Môi-se cũng nói trước rằng sẽ có một Đấng đến sau ông:

Phục truyền luật lệ ký 18:15
Đức Chúa Trời sẽ dấy lên một tiên tri giống Môi-se — dân phải nghe theo người đó.

Trong Tân Ước, điều này được áp dụng cho Chúa Giê-su.

Sự kiện biến hình: Luật pháp và các tiên tri nhường chỗ cho thẩm quyền tối hậu của Con Đức Chúa Trời

Một hình ảnh thần học mạnh mẽ xuất hiện trong biến cố biến hình (Ma-thi-ơ 17:1–5).

Tại đây:

  • Môi-se → đại diện luật pháp
  • Ê-li → đại diện các tiên tri

Cả hai xuất hiện cùng Chúa Giê-su. Sau đó, tiếng phán từ trời nói:

Ma-thi-ơ 17:5
“Đây là Con yêu dấu của Ta… Hãy nghe Người.”

Điểm thần học ở đây là:
Thẩm quyền tối hậu không nằm ở luật hay các tiên tri — mà nằm ở Đấng Mê-si-a mà tất cả đã chỉ về.

Dưới giao ước mới: Đấng Christ là thẩm quyền trung tâm

Theo cách này, trong giao ước mới, trọng tâm không còn là luật giao ước Sinai như hệ thống quản lý dân giao ước.

Thay vào đó:

  • Đấng Christ là thẩm quyền trung tâm
  • Tin Lành về Ngài là sự hoàn tất những điều mà luật và tiên tri hướng tới

Điều này không có nghĩa Cựu Ước bị vô hiệu hóa theo nghĩa lịch sử hay thần học. Nhưng nó đạt đến điểm hoàn tất chức năng cứu chuộc mà nó được thiết lập để phục vụ (liên hệ đến hình ảnh nhân viên cấp cứu và bác sĩ vừa được đề cập bên trên).

Bốn khẳng định Tân Ước về Torah và ý nghĩa “cho đến khi mọi sự được trọn”

Phần này bắt đầu bằng một điều làm rõ quan trọng: Nói rằng luật đạt đến điểm hoàn tất trong Đấng Christ không có nghĩa Cựu Ước hoặc Torah bị loại bỏ hay không còn giá trị trong Kinh Thánh. Thay vào đó, có bốn điểm cần làm sáng tỏ về luật theo ánh sáng Tân Ước.

1. Torah không bị loại bỏ — đây vẫn là Kinh Thánh được Đức Chúa Trời hà hơi

Torah vẫn là một phần của Kinh Thánh Cơ Đốc. Mọi Kinh Thánh Cơ Đốc đều bắt đầu bằng Torah. Vì vậy, nó vẫn thuộc về mặc khải được Đức Chúa Trời ban.

2 Ti-mô-thê 3:16–17
“Cả Kinh Thánh đều bởi Đức Chúa Trời hà hơi… có ích cho sự dạy dỗ, quở trách, sửa trị, huấn luyện trong sự công bình…”

Điều này có nghĩa Torah vẫn có giá trị trong việc:

2. Luật Môi-se vẫn có vai trò quan trọng trong đời sống Cơ Đốc

Luật giúp:

  • Bày tỏ tội lỗi con người
  • Chỉ con người đến Đấng Christ
  • Dạy về Đức Chúa Trời và lịch sử dân Ngài
  • Chứa đựng sự khôn ngoan đạo đức
  • Giúp hiểu sâu hơn về thân vị và công việc của Chúa Giê-su

Điều này phù hợp với:

Rô-ma 3:20
Qua luật pháp người ta nhận biết tội lỗi.

Ga-la-ti 3:24
Luật dẫn con người đến Đấng Christ.

3. Luật Môi-se không còn ràng buộc như hệ thống yêu cầu pháp lý đối với người theo Chúa Giê-su

Điểm này có nghĩa là có nhiều mệnh lệnh cụ thể Đức Chúa Trời ban trong lịch sử cứu chuộc, nhưng không áp dụng phổ quát cho mọi thế hệ.

Ví dụ:

  • Nô-ê xây tàu (Sáng Thế Ký 6)
  • Áp-ra-ham dâng Y-sác (Sáng Thế Ký 22)
  • Môi-se đối đầu Pha-ra-ôn (Xuất Ê-díp-tô Ký)

Các mệnh lệnh này phục vụ mục đích lịch sử cứu chuộc cụ thể. Nguyên tắc này được áp dụng tương tự với nhiều mệnh lệnh giao ước Sinai — chúng phục vụ mục đích Đức Chúa Trời định trước trong giai đoạn lịch sử cứu chuộc.

4. Điều này không có nghĩa Cơ Đốc nhân không còn chuẩn mực đạo đức

Tân Ước chứa nhiều mệnh lệnh đạo đức rõ ràng. Cơ Đốc nhân được kêu gọi sống với:

Ví dụ:

Giăng 13:34 — Các môn đồ phải yêu thương nhau
Rô-ma 13:8–10 — Luật được tóm trong tình yêu
Ga-la-ti 5:13–23 — Sống theo Thánh Linh

Cách hiểu “trời đất qua đi” — Đây là ngôn ngữ nhấn mạnh thẩm quyền, không phải mốc thời gian pháp lý

Một cách tóm tắt ý nghĩa Ma-thi-ơ 5:17–18 là hiểu cụm:

“Cho đến khi trời đất qua đi”

Như một cách nói nhấn mạnh sự chắc chắn tuyệt đối của lời Chúa Giê-su — tương tự cách nói: Trời đất thà qua đi còn hơn lời này không thành.

Điều được khẳng định ở đây là:
Chúa Giê-su đến để làm trọn điều Kinh Thánh Hê-bơ-rơ nói trước về Ngài.

“Cho đến khi mọi sự được trọn” — Không bao hàm mọi điều Đức Chúa Trời từng hứa trong mọi thời kỳ

Cụm “mọi sự” không thể được hiểu theo nghĩa: Tất cả mọi điều Đức Chúa Trời từng hứa trong toàn bộ lịch sử cứu chuộc.

Lý do:

  • Nhiều yếu tố luật giao ước cũ đã thay đổi
  • Nhưng trời đất vật lý chưa qua đi

Do đó, cần hỏi:
“Mọi sự” ở đây — theo nghĩa nào?

“Mọi sự” = Sứ mạng trần thế của Đấng Christ

Theo lập luận này, “mọi sự”, một cách hợp lý nhất, sẽ được hiểu là sứ mạng cứu chuộc của Chúa Giê-su trên đất, thông qua:

  • Sự chết
  • Sự phục sinh
  • Thiết lập giao ước mới

Điều này phù hợp với chủ đề ứng nghiệm xuyên suốt sách Ma-thi-ơ.

Lời xác nhận sau phục sinh trong Lu-ca 24

Sau phục sinh, Chúa Giê-su nói rõ:

Lu-ca 24:44
Mọi điều viết về Ngài trong luật Môi-se, các tiên tri, và Thi Thiên phải được ứng nghiệm.

Sau đó Ngài giải thích cụ thể:

Lu-ca 24:46–47
Đấng Christ phải chịu khổ, sống lại ngày thứ ba, và sự ăn năn để được tha tội được rao ra cho muôn dân.

Chúa Giê-su muốn các môn đồ phải là nhân chứng về việc Ngài đã hoàn tất những điều Kinh Thánh đã báo trước.

Áp dụng lại vào Ma-thi-ơ 5

Theo cách hiểu này:

“Cho đến khi mọi sự được trọn”
→ Ám chỉ việc hoàn tất sứ mạng trần thế của Đấng Christ.

Sau khi sứ mạng đó hoàn tất:

  • Giao ước mới bắt đầu
  • Các thay đổi thần học và giao ước bắt đầu xuất hiện (tế lễ, chức tế lễ, nghi lễ, ranh giới tinh sạch-ô uế, v.v…)

Tóm lược ý nghĩa Ma-thi-ơ 5:17–18 — Phân biệt giữa “hủy bỏ” và “làm trọn”

Sau khi xem xét toàn bộ bối cảnh — gồm bối cảnh rộng của sách Ma-thi-ơ, chủ đề xuyên suốt về sự ứng nghiệm, và sự nhất quán với phần còn lại của Kinh Thánh — phần này đưa ra cách diễn đạt tóm lược về ý nghĩa hai câu 17–18.

Theo đó, nội dung Chúa Giê-su đang truyền đạt trong hai câu 17–18 có thể được tóm gọn lại theo hướng sau:

Đừng hiểu sai sứ mạng của Ngài. Ngài không đến để vứt bỏ hoặc phá hủy Kinh Thánh Hê-bơ-rơ. Ngài đến để làm ứng nghiệm và đưa chúng đến điểm hoàn tất mà Đức Chúa Trời đã định từ trước — trong đó đỉnh điểm là sự thương khó và sự phục sinh của Ngài. Và sự chắc chắn xảy ra của việc làm cho ứng nghiệm này được nhấn mạnh bằng một phát ngôn mạnh mẽ: Trời đất thà qua đi còn hơn điều Ngài đang công bố không xảy ra.

Cách đọc này phù hợp với:

  • Ngữ cảnh trực tiếp của đoạn văn
  • Cách Ma-thi-ơ liên tục trình bày Chúa Giê-su như Đấng ứng nghiệm lời tiên tri Mê-si-a

Phản biện phổ biến: “Nếu luật được làm trọn thì khác gì bị bãi bỏ?”

Một phản biện (đến từ các trào lưu Cơ Đốc kêu gọi giữ luật Môi-se thời Tân Ước) thường xuất hiện là:
Nếu nói luật không bị phá bỏ nhưng lại đạt đến điểm trọn vẹn, vậy thì “làm trọn” có khác gì “huỷ bỏ”, thế thì sự khác biệt nằm ở đâu?

Để giải thích sự khác biệt này, một phép so sánh ẩn dụ thường được dùng là hình ảnh hạt cải.

Minh họa: Hạt cải — Hai cách “làm trọn” khác nhau

Một hạt cải có thể “không còn tồn tại” theo hai cách khác nhau:

Cách 1: Bị phá hủy
Ví dụ: đốt hoặc đập vỡ
→ Hạt cải bị phá hủy
→ Mục đích tự nhiên của nó bị chấm dứt

Cách 2: Được hoàn tất mục đích
Ví dụ: được trồng xuống đất → mọc thành cây to đến nỗi chim trời tới làm ổ trên nhành nó được
→ Hạt cải không còn tồn tại dưới dạng ban đầu
→ Nhưng mục đích của nó được hoàn tất

Cả hai đều dẫn đến việc “hạt cải không còn xuất hiện như trước”, nhưng ý nghĩa hoàn toàn khác.

Áp dụng vào Kinh Thánh Hê-bơ-rơ trong mối liên hệ với Đấng Christ

Theo lập luận này:

Chúa Giê-su không đến để phá hủy Kinh Thánh Hê-bơ-rơ — giống như đập vỡ hạt cải.
Ngài đến để làm trọn mục đích mà Kinh Thánh đó được ban cho — giống như hạt cải trở thành cây to.

Theo cách này, “làm trọn / làm cho ứng nghiệm” không phải là hủy bỏ, mà là:

  • Đưa đến điểm hoàn tất
  • Làm cho mục đích nguyên thủy trở thành hiện thực

Trong bối cảnh thần học của Ma-thi-ơ, điều này liên hệ trực tiếp với việc:

  • Các lời hứa về Đấng Mê-si-a
  • Các hình bóng cứu chuộc
  • Các mô hình giao ước

Đạt đến điểm hoàn tất trong Đấng Christ.

Phân tích Ma-thi-ơ 5:19: Ý nghĩa vâng phục trong bối cảnh chuyển giao giao ước

Khi chuyển sang câu 19, bản văn bắt đầu bằng một từ rất quan trọng:

Ma-thi-ơ 5:19
“Vậy thì ai hủy một điều rất nhỏ trong các điều răn này và dạy người ta làm như vậy, thì sẽ bị gọi là rất nhỏ trong nước thiên đàng; còn ai làm và dạy các điều đó, thì sẽ được gọi là lớn trong nước thiên đàng.”

Điểm cần chú ý trước hết là từ “vậy thì”. Trong tiếng Hy Lạp, từ này là οὕτω. Đây là một liên từ suy luận — tức là nó đưa ra kết luận dựa trên điều vừa được nói trước đó.

Điều đó có nghĩa: Nội dung câu 19 phải được đọc như hệ quả trực tiếp từ câu 17–18.

Trong câu 17–18, Chúa Giê-su:

  • Khẳng định Ngài không đến để phá bỏ Kinh Thánh Hê-bơ-rơ
  • Khẳng định Ngài đến để làm trọn (ứng nghiệm) và đưa chúng đến điểm hoàn tất
  • Nhấn mạnh tính chắc chắn tuyệt đối của việc Ngài làm bằng hình ảnh “trời đất qua đi”

Vì vậy, dựa trên nền tảng đó, câu 19 cảnh báo về thái độ đối với các điều răn.

Bối cảnh lịch sử: Chúa Giê-su nói câu này khi giao ước cũ vẫn đang có hiệu lực

Một yếu tố quan trọng trong việc giải thích câu 19 là bối cảnh lịch sử thời điểm Chúa Giê-su nói.

Bài giảng trên núi diễn ra:

  • Trước sự chết
  • Trước sự phục sinh
  • Khi giao ước Sinai vẫn đang vận hành

Trước đó đã thấy rằng:

Sự phục sinh là một biến cố bước ngoặt
→ Bắt đầu giai đoạn giao ước mới

Sau phục sinh mới bắt đầu xuất hiện các sự thay đổi lớn:

  • Hệ thống tế lễ
  • Chức tế lễ
  • Quy định nghi lễ

Thời điểm nói và thời điểm ghi chép

Một yếu tố phức tạp cần làm rõ là:

Chúa Giê-su nói câu này khi còn trong bối cảnh giao ước cũ.
Nhưng Ma-thi-ơ ghi lại Phúc Âm nhiều thập kỷ sau — khi giao ước mới đã được thiết lập.

Vì vậy câu hỏi xuất hiện:
Câu này chỉ áp dụng cho người Do Thái thời Chúa Giê-su?
Hay có ý nghĩa rộng hơn cho tín hữu trong giao ước mới?

Phạm vi áp dụng: Không chỉ giới hạn trong bối cảnh trước phục sinh

Thông điệp chắc chắn áp dụng cho người Do Thái thời đó. Tuy nhiên, nếu giới hạn câu này chỉ trong bối cảnh đó thì sẽ bỏ qua giá trị thần học rộng hơn.

Một nguyên tắc xuyên suốt Tân Ước là:
Sự vâng phục luôn quan trọng đối với Chúa Giê-su.

Ví dụ:

Giăng 14:15
“Nếu các ngươi yêu Ta, hãy giữ các điều răn Ta.”

Tân Ước cho thấy:

  • Nhiều điều răn giao ước cũ không còn áp dụng theo cùng cách
  • Nhưng nguyên tắc vâng phục Đức Chúa Trời không hề biến mất

Theo cách này, câu 19 trong bối cảnh giao ước mới có thể được hiểu là:

Người theo Đấng Christ được kêu gọi vâng phục các điều răn áp dụng cho họ trong giao ước mới.

Vâng phục không phải nền tảng cứu rỗi — nhưng vẫn có giá trị tâm linh

Một điểm quan trọng được nhấn mạnh là:

Sự vâng phục không phải là nền tảng để được cứu rỗi.

Theo lập luận này, cả:

  • Người yếu đuối trong vâng phục
  • Người trung tín trong vâng phục

→ Đều thuộc về nước thiên đàng (câu 19).

Tuy nhiên, vẫn tồn tại:

  • Sự khác biệt trong kinh nghiệm phước hạnh
  • Sự khác biệt trong đời sống thuộc linh
  • Sự khác biệt trong phần thưởng thuộc linh

Vì vậy, có thể nói:

Sự cứu rỗi là ân điển Đức Chúa Trời ban qua sự tha thứ.
Nhưng điều đó không có nghĩa các đòi hỏi đạo đức bị nới lỏng.
Sự tự do trong Đấng Christ không phải là giấy phép thông hành để sống theo xác thịt.

Xác nhận từ các tác giả Tân Ước:

Ga-la-ti 5:13
“Anh em được gọi đến sự tự do… nhưng đừng dùng tự do làm cơ hội cho xác thịt; hãy dùng tình yêu thương phục vụ nhau.”

Theo cách hiểu này, câu 19 nhấn mạnh:

  • Sự vâng phục luôn quan trọng trong mối quan hệ với Đức Chúa Trời
  • Giao ước mới không loại bỏ lời kêu gọi sống thánh khiết
  • Người theo Đấng Christ được kêu gọi sống trong:
    • Tình yêu
    • Phục vụ
    • Thanh sạch lương tâm
    • Đức hạnh
    • Vâng phục

Câu 19 vì vậy đóng vai trò như lời nhấn mạnh rằng:
Đời sống theo Đức Chúa Trời luôn gắn liền với sự vâng phục — dù trong bối cảnh giao ước nào.

Phân tích đối tượng người nghe

Ở đây cần nói thêm về không gian lịch sử và bối cảnh người nghe trực tiếp của Chúa Giê-su.

Bài giảng trên núi chủ yếu dành cho người Do Thái

Trong bối cảnh ngay lúc đó:

  • Chúa Giê-su đang giảng trên núi
  • Đối tượng người nghe chủ yếu là người Do Thái
  • Trong số đó có các thầy thông giáo và người Pha-ri-si (được nhắc rõ ở câu 20)

Điều này mở ra khả năng đọc câu 19–20 như một lời cảnh báo trực tiếp nhắm vào họ.

Câu 19 và 20 có thể được đọc như một ý thống nhất nhắm vào người Pha-ri-si

Trong các Phúc Âm, Chúa Giê-su thường xuyên:

  • Khiển trách người Pha-ri-si
  • Cảnh báo họ về việc làm sai lệch luật pháp
  • Khiển trách họ về việc dạy sai cho dân

Điều này đạt đỉnh điểm trong:

Ma-thi-ơ 23
(Toàn bộ chương ghi lại các lời cảnh cáo mạnh mẽ dành cho thầy thông giáo và Pha-ri-si)

Nếu đọc câu 19–20 cùng nhau trong ánh sáng đó, nội dung trở thành một lời cảnh báo hướng vào giới lãnh đạo tôn giáo.

Ai nới lỏng điều răn → bị gọi là nhỏ trong nước trời
Ai làm và dạy điều răn → được gọi là lớn

Sau đó:

Ma-thi-ơ 5:20
Nếu sự công chính không vượt hơn thầy thông giáo và Pha-ri-si → không vào được nước trời

Liên kết logic giữa bốn câu 17–20

Cấu trúc lập luận được nối bằng các liên từ:

  • Câu 17 → khẳng định làm trọn (ứng nghiệm)
  • Câu 18 → “vì” → giải thích thêm
  • Câu 19 → “vậy thì” → rút ra hệ quả
  • Câu 20 → “vì” → giải thích sâu hơn

Tất cả tạo thành một dòng lập luận liên tục.

Vấn đề trung tâm: Sự công chính kiểu Pha-ri-si là không đủ

Một nhận định quan trọng về bối cảnh thính giả là:

Sự công chính mà nhiều người Do Thái đang theo đuổi — kiểu công chính Pha-ri-si — không đủ để bước vào nước Đức Chúa Trời mà Chúa Giê-su công bố.

Theo cách mô tả thần học:

Sự công chính Chúa Giê-su yêu cầu không chỉ là bề ngoài, mà là sự công chính bên trong — gắn với đức tin nơi Lời Đức Chúa Trời. Do đó:

“Không một chấm một nét” và “điều răn nhỏ nhất” — Có thể ám chỉ sự tỉ mỉ hình thức

Các cụm như:

  • Không một chấm một nét
  • Điều răn nhỏ nhất

Có thể liên hệ với kiểu giữ luật tỉ mỉ hình thức của Pha-ri-si.

Một khái niệm được dùng để mô tả điều này là:
Tập trung quá mức vào điều nhỏ và bỏ qua điều lớn.

Theo lập luận này, người Pha-ri-si:

  • Làm sai lệch trọng tâm của sự công chính Kinh Thánh
  • Dùng luật để phục vụ việc tự xưng công chính
  • Nhấn mạnh hình thức bên ngoài

Trong bối cảnh này, lời Chúa Giê-su mang tính đảo ngược:

Ngay cả mức công chính Pha-ri-si cũng không đủ.

Lời kêu gọi: Một mức công chính cao hơn

Chúa Giê-su kêu gọi người nghe hướng đến một sự công chính sâu hơn — không chỉ là tuân thủ bề ngoài.

Điều này phù hợp với phần ngay sau đó:

Chuỗi “Các ngươi có nghe… nhưng Ta nói…”

Ở đó, Chúa Giê-su mở rộng luật:

  • Từ hành động → đến tấm lòng
  • Từ hình thức → đến động cơ nội tâm

Một chi tiết quan trọng: Câu 19 không đặt vấn đề cứu rỗi theo kiểu “có hoặc không”

Trong câu 19, cả hai nhóm đều được nói là ở trong nước trời:

  • Người nới lỏng điều răn → nhỏ
  • Người làm và dạy điều răn → lớn

Điều này cho thấy đoạn này không được trình bày như điều kiện cứu rỗi tuyệt đối, mà như sự khác biệt về vị trí, phần thưởng, hoặc địa vị.

Song song đó, theo cách đọc này, đoạn văn gợi ý rằng:
Có sự phân biệt trong nước trời:

  • Có người được gọi là nhỏ
  • Có người được gọi là lớn

Điều này mở ra câu hỏi thần học tiếp theo:

Nếu cả hai nhóm đều vào nước trời, vậy ai là người bị loại khỏi nước trời? Câu trả lời nằm ngay trong Ma-thi-ơ 5:20.

Phân tích Ma-thi-ơ 5:20: Sự công chính vượt hơn Pha-ri-si

Câu 20 đưa ra lời kết luận mạnh mẽ cho toàn bộ chuỗi lập luận từ câu 17–19:

Ma-thi-ơ 5:20
“Vì Ta nói cho các ngươi biết, nếu sự công chính của các ngươi không vượt hơn các thầy thông giáo và người Pha-ri-si, thì các ngươi chắc chắn sẽ không vào được nước thiên đàng.”

Chúa Giê-su đặt tiêu chuẩn để vào nước thiên đàng là:
Một sự công chính vượt hơn sự công chính của thầy thông giáo và Pha-ri-si.

Từ góc nhìn hiện đại, nhiều người thường nghĩ người Pha-ri-si là đạo đức giả rõ ràng. Nhưng trong bối cảnh Do Thái thế kỷ I, hình ảnh hoàn toàn khác.

Cách xã hội Do Thái thế kỷ I nhìn người Pha-ri-si

Trong mắt xã hội thời đó:

  • Họ được xem là người giữ luật cẩn thận nhất
  • Họ được xem là người đạo đức nhất
  • Họ được xem là hình mẫu thánh khiết

Nếu có nhóm nào giữ luật đến từng:

  • Chấm nhỏ nhất
  • Nét nhỏ nhất
  • Điều răn nhỏ nhất

→ Thì đó chính là Pha-ri-si.

Nhưng Chúa Giê-su tuyên bố: Vẫn chưa đủ!

Dù mức độ tuân giữ luật của họ cực kỳ cao, Chúa Giê-su vẫn nói:
Sự công chính đó chưa đủ để vào nước thiên đàng.

Đối với người Do Thái bình thường — những người chỉ cố gắng sống qua ngày — người Pha-ri-si là tiêu chuẩn cao nhất về sự thánh khiết.

Vì vậy, khi Chúa Giê-su nói phải vượt hơn họ, thông điệp nghe gần như là:

Không ai có thể vào nước trời!

Điểm then chốt: Không ai có thể đạt tiêu chuẩn bằng sự công chính của chính mình.

Sự công chính cần thiết: Sự công chính của chính Đấng Christ

Ý trung tâm được nhấn mạnh là:

Sự công chính cần để vào nước thiên đàng chính là sự công chính của Chúa Giê-su.

Chỉ sự công chính của Ngài là hoàn hảo tuyệt đối.

Sự công chính đó được ban qua đức tin

Rô-ma 3:21–22
Sự công chính của Đức Chúa Trời được bày tỏ ngoài luật pháp (apart from the law)… qua đức tin nơi Chúa Giê-su Christ cho mọi người tin.

Điểm quan trọng:

  • Luật pháp và các tiên tri → làm chứng cho sự công chính này
  • Họ chỉ về Đấng Christ

Kết nối lại với chủ đề “ứng nghiệm”

Luật pháp và các tiên tri:
→ Không phải điểm cuối
→ Là lời chứng dẫn đến Đấng Christ

Điều này quay lại chủ đề trung tâm:
Chúa Giê-su làm trọn (ứng nghiệm) điều mà luật pháp và tiên tri đã nói trước.

Đấng Christ gánh tội — tín hữu nhận công chính

2 Cô-rinh-tô 5:21
Đấng không biết tội lỗi đã trở nên tội lỗi vì chúng ta, để chúng ta trở nên sự công chính của Đức Chúa Trời trong Ngài.

Điều này nhấn mạnh:
Cứu rỗi không dựa trên việc con người làm gì.
Mà dựa trên việc con người đặt đức tin vào ai.

Điểm quan trọng là:

Không phải Chúa Giê-su khuyên:
→ Phải làm cho tốt hơn, mạnh hơn về sự công chính cá nhân

Mà là dựa trên:
→ Một loại công chính hoàn toàn khác
→ Công chính đến từ bên ngoài con người
→ Công chính của Đấng Christ được kể cho người tin

Công chính bên trong và công chính hình thức bên ngoài

Sự tương phản chính là:

Pha-ri-si:

  • Bề ngoài
  • Hình thức
  • Nghi lễ
  • Tuân giữ quy định

Công chính được Chúa Giê-su nói đến:

  • Bên trong
  • Thuộc linh
  • Sống động
  • Gắn với đức tin

Chúa Giê-su nói về hệ thống, không chỉ cá nhân

Lập luận này cũng nhấn mạnh rằng:
Chúa Giê-su không nhất thiết nói về từng cá nhân Pha-ri-si.

Mà nói về:
Hệ thống công chính hình thức mà họ đại diện.

Vẫn có khả năng một cá nhân Pha-ri-si có thể có sự công chính thật nếu có đức tin thật.

Tổng kết Ma-thi-ơ 5:20

Theo cách đọc này:

  • Tiêu chuẩn vào nước thiên đàng đòi hỏi một sự công chính hoàn hảo
  • Sự công chính của con người không đạt được tiêu chuẩn này
  • Sự công chính cần thiết chính là công chính của Đấng Christ
  • Và sự công chính này được nhận qua đức tin

Kết luận: Đọc Ma-thi-ơ 5:17–20 trong toàn bộ bức tranh cứu chuộc

Khi đặt toàn bộ đoạn nói về “làm trọn luật pháp và các tiên tri” vào bức tranh lớn hơn của Kinh Thánh, lời dạy của Chúa Giê-su trở nên mạch lạc và nhất quán hơn. Đoạn này không phải là một tuyên bố rời rạc về luật pháp, mà là một phần trong dòng lập luận lớn hơn về sứ mạng cứu chuộc của Ngài.

Trong bối cảnh đó, lời tuyên bố của Chúa Giê-su gắn chặt với hai biến cố trung tâm của Tin Lành: sự thương khó và sự phục sinh. Đây là những sự kiện đánh dấu bước ngoặt lớn trong lịch sử cứu chuộc — những sự kiện thay đổi cách con người liên hệ với Đức Chúa Trời trong bối cảnh giao ước mới.

Một điểm quan trọng khác là đoạn Ma-thi-ơ 5:17–20 cần được đọc như một đơn vị bản văn hoàn chỉnh.

Đây là một pericope độc lập, có dòng tư tưởng thống nhất. Khi tách riêng từng câu ra khỏi ngữ cảnh trực tiếp hoặc khỏi mạch thần học của cả sách Ma-thi-ơ và toàn bộ Kinh Thánh, người đọc rất dễ rơi vào cách hiểu sai lệch hoặc rút ra kết luận không phản ánh đúng ý định ban đầu của bản văn.

Nếu tóm lược ý nghĩa tổng thể của đoạn này, có thể hiểu rằng Chúa Giê-su đang làm rõ sứ mạng của Ngài.

Ngài không đến để phá bỏ Kinh Thánh Hê-bơ-rơ, cũng không đến để vô hiệu hóa những gì Đức Chúa Trời đã phán trong quá khứ. Ngược lại, Ngài đến để đưa những lời hứa, hình bóng, và lời tiên tri đó đến điểm hoàn tất thật sự — điều được thực hiện qua sự chết thay và sự sống lại của Ngài. Mức độ chắc chắn của điều này được nhấn mạnh bằng ngôn ngữ mạnh mẽ, tương đương với việc nói rằng trời đất có thể qua đi trước khi lời Ngài qua đi.

Từ đó, đoạn văn cũng dẫn đến một hệ quả quan trọng cho đời sống môn đồ: sự vâng phục đối với mệnh lệnh của Đấng Christ là yếu tố cốt lõi.

Trong logic của đoạn văn, thái độ đối với mệnh lệnh của Ngài phản ánh mức độ trưởng thành thuộc linh. Người xem nhẹ mệnh lệnh của Ngài được mô tả như môn đồ “cực nhỏ”. Người giữ và dạy mệnh lệnh của Ngài được mô tả như môn đồ trưởng thành hơn. Tuy nhiên, trọng tâm không phải là việc đạt được sự cứu rỗi bằng sự vâng phục, mà là bản chất của đời sống theo Chúa sau khi đã được cứu.

Đỉnh điểm thần học của toàn đoạn nằm ở câu hỏi về sự công chính.

Tiêu chuẩn để vào nước thiên đàng không phải là mức độ công chính mà con người tự đạt được. Thay vào đó, đó là sự công chính của chính Đấng Christ — sự công chính được ban cho người đặt đức tin nơi Ngài. Điều này đặt trọng tâm của sự cứu rỗi không vào hành động của con người, mà vào thân vị của Đấng mà con người tin cậy.

Trong ánh sáng đó, đoạn văn cũng phản hồi lại quan điểm cho rằng toàn bộ các quy định của luật Môi-se vẫn còn ràng buộc y nguyên trong mọi thời đại.

Khi đọc trong toàn bộ bối cảnh Tân Ước, nhiều phần cho thấy có sự chuyển đổi trong bối cảnh giao ước mới — không phải vì Kinh Thánh Cựu Ước bị phá bỏ, mà vì mục đích cứu chuộc của nó đã đạt đến điểm hoàn tất trong Đấng Christ.

Cuối cùng, khi nhìn rộng hơn vào vai trò của Bài giảng trên núi, có thể thấy tiêu chuẩn đạo đức mà Chúa Giê-su đặt ra cao đến mức phơi bày sự bất lực của con người trong việc tự đạt đến sự công chính hoàn hảo. Theo cách này, bài giảng không chỉ đưa ra tiêu chuẩn đạo đức, mà còn dẫn người nghe đến nhận thức về nhu cầu ân điển — và hướng họ về Đấng Christ như nguồn cứu rỗi duy nhất.

Tóm lại, khi đọc Ma-thi-ơ 5:17–20 trong toàn bộ bối cảnh Kinh Thánh, đoạn này cho thấy:

  • Kinh Thánh Hê-bơ-rơ đạt đến sự ứng nghiệm hoàn tất trong Đấng Christ;
  • sự thay đổi giao ước xảy ra do sự ứng nghiệm chứ không phải do phá bỏ Cựu Ước;
  • sự vâng phục Lời Chúa Giê-su vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống môn đồ;
  • và sự công chính cứu rỗi không đến từ nỗ lực con người mà đến từ Đấng Christ.

Kết nối với chúng tôi qua email

hello@cornandwine.com

Theo dõi chúng tôi trên
Youtube
Facebook
Scroll to Top