Có một trải nghiệm phổ biến đến mức gần như ai cũng từng đi qua: cảm giác mình chưa đủ. Chưa đủ giỏi. Chưa đủ thông minh. Chưa đủ thành công. Chưa đủ đáng yêu. Chưa đủ xứng đáng. Cảm giác đó có thể xuất hiện khi so sánh với người khác, khi nhận ra mình đang ở đâu trong cuộc sống, hoặc đơn giản là khi đối diện với chính mình trong yên lặng.
Điều đáng chú ý là cảm giác “chưa đủ” này không phân biệt đối tượng. Nó xuất hiện ở người có đức tin lẫn người chưa có đức tin, ở người thành đạt lẫn người đang khó khăn. Và nếu quan sát kỹ hơn, có thể nhận ra rằng phía sau cảm giác đó luôn là cùng một cơ chế: sự so sánh. So sánh mình với người khác, so sánh thực tại với kỳ vọng, so sánh những gì mình có với những gì mình muốn.
Nhưng câu hỏi ít người đặt ra là: tại sao con người lại so sánh? Và điều gì xảy ra khi cơ chế đó được nhìn dưới lăng kính Kinh Thánh?
Gốc rễ của sự so sánh: Khoảng trống danh tính
Lý do con người so sánh mình với người khác không phức tạp như nó trông có vẻ. Về cơ bản, đó là vì con người quan tâm đến cách người khác nghĩ về mình, và quan tâm đến vị trí của mình trong mắt người xung quanh. Khi một người không tin vào danh tính mà Đức Chúa Trời đã ban cho họ, khi họ chưa thấy đủ ở điều Đức Chúa Trời đã nói về họ, phản ứng tự nhiên là cố gắng tự tạo ra sự xứng đáng từ bên ngoài. Cố gắng trở nên đủ. Cố gắng trở nên đáng ngưỡng mộ. Cố gắng đạt được sự công nhận từ người khác.
Đây chính là điểm mà sự so sánh bén rễ.
2 Cô-rinh-tô 10:12 nói về điều này một cách thẳng thắn:
“Thật chúng tôi không dám bằng vai hoặc sánh mình với những người kia, là kẻ hay tự phô mình. Nhưng lấy mình đo mình, lấy mình so sánh với mình, thì họ tỏ ra ít trí khôn.”
Kinh Thánh gọi việc so sánh là thiếu khôn ngoan. Và từ “thiếu khôn ngoan” ở đây không phải là một cách nói nhẹ nhàng. Nó đồng nghĩa với sự dại dột. Lý do Kinh Thánh dùng từ mạnh như vậy là vì sự so sánh có một hậu quả rất cụ thể: nó thu nhỏ con người lại. Đức Chúa Trời muốn con người sống mạnh dạn và lớn lao theo cách Ngài đã thiết kế, nhưng khi sự so sánh vận hành, con người bắt đầu co rút. “Mình không có gia đình như vậy.” “Mình không có sự nghiệp như vậy.” “Mình không được như người đó.” Và từ đó, cách đi, cách sống, cách nhìn nhận chính mình đều thay đổi.
Khi lòng biết ơn phai nhạt
Khi lòng biết ơn phai nhạt, những gì còn lại chỉ là kiêu ngạo, cay đắng, bực bội và tuyệt vọng.
Lòng biết ơn có mối liên hệ trực tiếp với thái độ sống. Khi sự biết ơn có mặt, con người nhìn nhận cuộc sống từ vị trí đã được ban cho. Khi sự biết ơn vắng mặt, con người bắt đầu nhìn cuộc sống từ vị trí thiếu thốn. Và chính từ vị trí thiếu thốn đó, sự so sánh trở thành phản ứng tự nhiên.
Điều này gắn liền với xu hướng làm đẹp lòng người khác. Con người tìm kiếm sự công nhận từ người xung quanh, không phải vì điều đó sai bản chất, mà vì họ chưa tin rằng Đức Chúa Trời đã công nhận họ rồi. Sự công nhận của Ngài dường như chưa đủ, và đó là lý do khiến người ta chạy theo cái mà có thể gọi là cuộc đua lẩn quẩn: không bao giờ dừng lại, không bao giờ thỏa mãn, và không bao giờ đến đích.
Hậu quả thực tế của cuộc đua đó là sự dao động cảm xúc liên tục. Khi gặp người thích mình thi cảm thấy vui và được nâng lên. Khi gặp người bất đồng sẽ cảm thấy buồn và bị hạ xuống. Cả đời sống cảm xúc bị đặt vào tay người khác. Con người không được tạo ra để làm chính trị gia cố làm hài lòng tất cả mọi người. Đó là một kiểu sống mệt mỏi, và Kinh Thánh gọi đó là một kiểu sống không đến từ Đức Chúa Trời.
Chiến lược của Sa-tan: Luôn nói ngược lại Lời Đức Chúa Trời
Nếu xem xét kỹ cách Kinh Thánh mô tả hoạt động của kẻ thù, có một mẫu hành vi nhất quán: Sa-tan luôn nói ngược lại những gì Đức Chúa Trời đã phán.
Ví dụ rõ ràng nhất nằm ngay từ đầu Kinh Thánh. Trong vườn Ê-đen, Đức Chúa Trời nói: “Ngươi chắc chắn sẽ chết nếu ăn trái cây đó.” Con rắn, nakashim, đáp lại: “Ngươi sẽ không chết đâu. Ngươi sẽ trở nên như Đức Chúa Trời.” Một bên nói sẽ chết, bên kia nói không những sẽ sống mà còn sẽ sống phong phú hơn. Đó là mẫu hành vi. Và mẫu đó lặp lại xuyên suốt.
Vì bởi một của lễ duy nhất, Đức Chúa Trời đã làm cho những kẻ được nên thánh trở nên trọn vẹn đời đời (Hê-bơ-rơ 10:14). Ngài tỏ lòng yêu thương chúng ta, khi chúng ta còn là người có tội, thì Đấng Christ vì chúng ta chịu chết (Rô-ma 5:8). Sa-tan thì nói với bạn: “Ngươi chưa đủ. Ngươi cần cố gắng hơn. Ngươi cần tự cải thiện thêm. Ngươi cần được nhiều người công nhận hơn.” Và đó là cách kẻ thù vận hành: không phải bằng sự tấn công trực diện, mà bằng cách gieo rắc sự nghi ngờ về những gì Đức Chúa Trời đã khẳng định.
Tự cải thiện bản thân không phải là điều xấu. Kinh Thánh dạy rằng con người nên phấn đấu phát triển. Nhưng tự cải thiện để nhận được sự công nhận từ người khác, và tự cải thiện vì muốn đáp lại tình yêu của Đức Chúa Trời, là hai điều hoàn toàn khác nhau. Một đằng là cuộc chạy không có đích. Một đằng là sự đáp lời.
Đức Chúa Trời nói gì về giá trị con người
Trong khi kẻ thù không ngừng lặp lại thông điệp “ngươi không đủ”, Kinh Thánh đưa ra một thông điệp đi ngược hoàn toàn.
Ê-phê-sô 2:10 dùng từ Hy Lạp poiema để mô tả con người trong Đấng Cứu Thế. Poiema có nghĩa là tác phẩm, kiệt tác, công trình được chế tác cẩn thận. Đây không phải là ngôn ngữ của sự tạm bợ hay ngẫu nhiên. Đây là ngôn ngữ của sự sáng tạo có chủ đích.
Giê-rê-mi 1:5 thêm vào một chiều sâu khác khi Đức Chúa Trời phán: “Trước khi ngươi chưa thành hình trong lòng mẹ, ta đã biết ngươi.” Điều này có nghĩa là giá trị con người không bắt đầu từ lúc sinh ra, không bắt đầu từ lúc đạt được điều gì đó, và không phụ thuộc vào việc ai đó có nhìn nhận mình hay không. Giá trị đó đã có trước khi có sự tồn tại vật lý.
Và điểm then chốt là: giá trị con người không phụ thuộc vào những gì con người làm, mà phụ thuộc vào những gì Đức Chúa Trời đã làm, đang làm, và sẽ làm. Đây là sự đảo ngược hoàn toàn so với cách thế giới xác định giá trị. Thế giới nói: “Giá trị của bạn nằm ở thành tích.” Kinh Thánh cho rằng giá trị của bạn nằm ở danh tính mà Chúa đã ban.
Sa-tan sợ điều đó. Kẻ thù sợ rằng con người sẽ bước vào đúng điều mà Đức Chúa Trời đã tạo ra họ để trở thành. Chính vì vậy mà sự nghi ngờ bản thân, sự so sánh, và cảm giác vô giá trị không phải chỉ là vấn đề tâm lý. Theo Kinh Thánh, đó là chiến trường.
Tờ một trăm đô-la bị vò nát
Có một hình ảnh minh họa đơn giản nhưng hiệu quả cho điều này.
Một tờ một trăm đô-la, khi bị vò nát, bị nhét trong túi, bị rách góc, không mất giá trị. Nó vẫn là tờ một trăm đô-la. Giá trị của nó không nằm ở tình trạng vật lý bên ngoài, mà nằm ở bản chất nó là gì.
Tương tự, một người có thể bị cuộc sống vò nát, có thể trải qua đau khổ, có thể cảm thấy bị lên án, có thể bị thất bại đè nặng. Nhưng điều đó không thay đổi sự thật rằng người đó là con cái của Đức Chúa Trời. Không có sai lầm nào, không có thất bại nào, không có quá khứ nào, không có sự bất an nào thay đổi được giá trị nội tại đó.
Kinh Thánh cho thấy điều này qua những người cụ thể. Môi-se là người cảm thấy mình không đủ tư cách nhất. Ông nói mình không biết ăn nói, không có khả năng. Nhưng Đức Chúa Trời phán: “Ta sẽ đặt lời vào miệng ngươi.” Phi-e-rơ thì nói thẳng: “Xin Chúa hãy lìa khỏi tôi, vì tôi là người có tội.” Nhưng Chúa Giê-su đáp: “Ta sẽ khiến ngươi trở nên tay đánh lưới người.” Trong cả hai trường hợp, Đức Chúa Trời không đợi con người tự chứng minh mình đủ tư cách rồi mới hành động. Ngài chọn người và rồi Ngài làm họ đủ tư cách.
Có một câu nói phản ánh nguyên tắc đó: Đức Chúa Trời không kêu gọi những người đủ tiêu chuẩn. Ngài làm cho những người được kêu gọi trở nên đủ tiêu chuẩn.
Đức Chúa Trời hài lòng, không phải vì con người làm tốt
Có một sự hiểu sai rất phổ biến cần được làm rõ. Nhiều người nghĩ rằng Đức Chúa Trời hài lòng với họ khi họ làm điều tốt, và không hài lòng khi họ thất bại. Nhưng nền tảng Kinh Thánh cho sự hài lòng của Đức Chúa Trời không nằm ở đó.
Đức Chúa Trời hài lòng không phải vì con người có thể làm tốt, mà vì con người không thể làm tốt và Con Ngài đã làm tốt thay cho họ. Đây là sự khác biệt giữa một hệ thống dựa trên thành tích và một hệ thống dựa trên ân điển. Trong hệ thống thành tích, giá trị dao động theo kết quả. Trong hệ thống ân điển, giá trị đã được xác lập từ trước.
Khi một người nhận ra điều đó và sống trong danh tính đó, kết quả tự nhiên là sự bình an. Bình an không phải là điều phải tạo ra bằng nỗ lực. Bình an là sản phẩm phụ của việc biết mình là ai trong mắt Đức Chúa Trời.
Con người có thể không được yêu thương bởi tất cả mọi người. Đó là thực tế. Người ta có thể bị lừa, bị tổn thương, bị đánh giá thấp. Nhưng Đức Chúa Trời đã gửi Con Ngài làm sinh tế cho họ. Ngài không bắt buộc phải làm điều đó, hoặc thậm chí tạo ra một dân mới chứ không nhất thiết phải cứu bạn (Xuất Ê-díp-tô Ký 32:9–10). Ngài có thể đã nói: “Sẽ có người chối bỏ Ta. Sẽ có người nhạo báng Ta. Sẽ có người thậm chí không tin Ta tồn tại. Vậy tại sao Ta phải gửi Con Ta, Đấng Ta yêu thương nhất, vì những người này?” Nhưng Ngài vẫn làm!
Tha thứ cho bản thân: Câu hỏi thường bị hiểu sai
Một câu hỏi nảy sinh rất tự nhiên từ chủ đề này là vấn đề tha thứ cho chính mình. Nhiều người nói: “Tôi biết Đức Chúa Trời tha thứ cho tôi, nhưng tôi không thể tha thứ cho chính mình.” Những ký ức về quá khứ cứ quay lại, những sai lầm cứ phát lại trong tâm trí, và cảm giác tội lỗi dường như không bao giờ biến mất.
Có một nhận xét quan trọng cần được đặt ra ở đây: Kinh Thánh không bao giờ nói rằng để vào được Nước Đức Chúa Trời, con người phải tha thứ cho chính mình. Đó không phải là điều kiện mà Đức Chúa Trời đặt ra. Điều này không có nghĩa là cảm giác tội lỗi không có thật hay không đau đớn. Nhưng nó cho thấy rằng cách nhiều người hiểu về “tha thứ cho bản thân” đang đi sai hướng.
Tha thứ cho bản thân không phải là xóa bỏ quá khứ. Đó là chấp nhận Đấng đã chết vì quá khứ đó, vì hiện tại đó, và vì tương lai đó. Đức Chúa Trời muốn con người bước tiếp, bởi vì chính Ngài đã bước tiếp rồi. Nếu Đức Chúa Trời đã bước qua quá khứ của một người, liệu Ngài có quay lại lôi quá khứ đó ra để ném vào mặt người đó không?
Ê-sai 1:18 chép:
“Dù tội các ngươi như hồng điều, sẽ trở nên trắng như tuyết; dù đỏ như son, sẽ trở nên trắng như lông chiên.”
Và Rô-ma 8:1 khẳng định:
“Cho nên bây giờ không có sự lên án nào cho những ai ở trong Đức Chúa Giê-su Christ.”
Không có sự lên án nào. Sự tha thứ đã mở ra. Vậy tiếng nói nào đang lên án chính bạn? Nếu Đức Chúa Trời không lên án, thì tiếng nói đó đến từ đâu?
Tiếng nói lạ trong vườn
Câu trả lời Kinh Thánh đưa ra rất cụ thể: tiếng nói lên án đó không phải là tiếng nói của bản thân. Đó là tiếng nói của Sa-tan.
Hãy quay lại câu chuyện A-đam và Ê-va. Trước khi con rắn xuất hiện, cả hai đều trần truồng và không hổ thẹn. Họ không phạm tội. Họ không sợ hãi. Nhưng ngay khi một tiếng nói lạ, một tiếng nói không thuộc về vườn đó, cất lên và nói với họ, tội lỗi bắt đầu. Tiếng nói đó là tiếng nói ngoại lai, và nó đã thay đổi mọi thứ.
Điều đang xảy ra với nhiều người ngày nay cũng tương tự. Tiếng nói đang lên án họ, đang nhắc đi nhắc lại những sai lầm, đang nói “ngươi không xứng đáng”, không phải là tiếng nói của chính họ. Đó là tiếng nói của kẻ cáo kiện. Hai chữ “S” khác nhau: Self (bản thân) và Satan. Việc nhận ra sự khác biệt đó thay đổi cách một người xử lý cảm giác tội lỗi của mình.
Tình yêu thay đổi con người từ bên trong
Một trong những điều đáng chú ý nhất trong Kinh Thánh là Đức Chúa Trời không bao giờ yêu cầu con người thay đổi trước rồi mới đến với Ngài. Trật tự luôn là ngược lại.
Người phụ nữ Sa-ma-ri đã có sáu đời chồng. Chúa Giê-su không bảo bà phải sửa đổi đời sống trước rồi mới được rao giảng. Bà nhận được tình yêu và sự vui mừng, và từ chỗ đó, bà tự nguyện đi ra và kể cho người khác. Xa-chê, người thu thuế, bị xã hội khinh bỉ vì lòng tham. Chúa Giê-su không nói: “Bán hết tài sản rồi ngươi mới được vào nước Ta.” Ngài đơn giản nói rằng Ngài muốn đến nhà ông. Và tình yêu từ sự hiện diện đó đã lớn hơn lòng tham. Xa-chê tự nguyện bán tài sản và trao đi, không phải vì bị yêu cầu, mà vì tình yêu đã lấn át mọi thứ khác.
Cùng một tình yêu đó có khả năng vào trong một đời sống đầy bóng tối và tuyệt vọng, và thay đổi nó từ bên trong. Không phải bằng cách đè nén, mà bằng cách chiếm chỗ. Khi tình yêu của Đức Chúa Trời thấm vào, sự tức giận, nỗi buồn, bóng tối mất chỗ đứng. Không phải vì chúng bị đánh bại bằng ý chí, mà vì không có chỗ cho chúng nữa.
Có một câu nói phản ánh điều đó: “Người bị tổn thương gây tổn thương cho người khác. Nhưng người được thay đổi thì thay đổi người khác.” Sự thay đổi đến từ Chúa Giê-su. Và nguồn năng lượng cho sự thay đổi đó là tình yêu của Ngài chảy vào bên trong lòng người.
Giá trị con người không nằm ở cảm xúc, thất bại hay nỗi sợ
Nhìn lại toàn bộ những gì đã được trình bày, một nguyên tắc trở nên rõ ràng: giá trị con người không được xác định bởi cảm xúc, cũng không bởi thất bại, cũng không bởi nỗi sợ. Cả ba đều dao động, đều không ổn định, và đều có thể bị ảnh hưởng bởi hoàn cảnh bên ngoài.
Giá trị con người được xác định bởi đức tin. Đức tin nơi Chúa Giê-su. Và đó là một nền tảng không dao động, vì nó không phụ thuộc vào điều con người cảm thấy, điều con người đã làm sai, hay điều con người đang sợ hãi.
Đức Chúa Trời yêu thương, chăm sóc, và không bao giờ bỏ rơi. Ngay cả khi tất cả mọi người bỏ đi, Ngài không bỏ đi. Và khi một người thực sự tin điều đó tận đáy lòng, có một sự giải phóng xảy ra mà không điều gì khác có thể tạo ra. Kẻ thù sẽ tiếp tục nói “ngươi chưa đủ”, nhưng Đức Chúa Trời đã nói rồi, và lời Ngài không thay đổi.
Sa-tan là kẻ ghét tất cả mọi người. Nhưng Đức Chúa Trời yêu tất cả. Và dù Ngài ghét tội lỗi, tình yêu Ngài dành cho con người lớn hơn tội lỗi đó. Đó là tin lành… dành cho bạn.
