Khải tượng tấm vải trong Công Vụ 10: Nền tảng cho tranh luận về luật thực phẩm (PHẦN 6)

Trong phần này:

Trong các tranh luận thần học liên quan đến luật thực phẩm Kinh Thánh, khải tượng của Phi-e-rơ trong Công Vụ 10 thường được xem là một trong những phân đoạn trung tâm. Một nguyên tắc quan trọng khi tiếp cận các tranh luận dạng này là phải trình bày quan điểm đối lập một cách chính xác trước khi đánh giá hoặc phản biện. Trong trường hợp khải tượng tấm vải, lập luận phổ biến từ phía nhấn mạnh việc tiếp tục giữ luật thực phẩm thường tập trung vào một điểm chính: khải tượng này chỉ nói về con người, không nói về thực phẩm.

Trước khi phân tích lập luận đó, cần đọc trực tiếp phân đoạn Kinh Thánh để thiết lập bối cảnh. Công Vụ 10:9–16 mô tả sự kiện như sau:

“Ngày hôm sau, khi họ đang đi đường và gần đến thành, Phi-e-rơ lên mái nhà vào khoảng giờ thứ sáu để cầu nguyện. Ông đói và muốn ăn. Trong khi người ta đang dọn thức ăn, ông rơi vào trạng thái xuất thần. Ông thấy trời mở ra, và có vật gì như tấm vải lớn buộc bốn góc thả xuống đất. Trong đó có đủ mọi loài thú, loài bò sát dưới đất, và chim trời. Có tiếng phán với ông: ‘Phi-e-rơ, hãy đứng dậy, giết và ăn.’ Nhưng Phi-e-rơ thưa: ‘Lạy Chúa, không bao giờ! Vì con chưa bao giờ ăn vật gì ô uế hoặc không thanh sạch.’ Tiếng phán lại lần thứ hai: ‘Những gì Đức Chúa Trời đã làm cho thanh sạch, chớ gọi là ô uế.’ Điều này xảy ra ba lần, rồi vật ấy được đem lên trời.”

Điều đáng chú ý ngay từ đầu là bối cảnh trực tiếp của khải tượng: Phi-e-rơ đang đói và đang chờ thức ăn được chuẩn bị. Trong khải tượng, ông nhìn thấy các loài động vật — bao gồm cả những loài được xem là ô uế theo Torah — và được lệnh “giết và ăn”. Phản ứng của Phi-e-rơ cho thấy ông hiểu lệnh này liên quan trực tiếp đến luật thực phẩm, vì ông trả lời rằng ông chưa từng ăn vật ô uế hoặc không thanh sạch.

Câu trả lời của tiếng phán cũng trực tiếp dùng ngôn ngữ thanh sạch – ô uế:
“Những gì Đức Chúa Trời đã làm cho thanh sạch, chớ gọi là ô uế.”

Phân đoạn này thường trở thành điểm khởi đầu cho hai hướng diễn giải.

• Một hướng cho rằng khải tượng này chỉ là biểu tượng về việc chấp nhận dân ngoại.
• Hướng còn lại cho rằng khải tượng có liên quan trực tiếp đến luật thực phẩm, và sau đó mở rộng sang vấn đề dân ngoại.

Việc đánh giá hai hướng này đòi hỏi phải xem xét không chỉ bản thân khải tượng, mà cả cách Công Vụ 10 và các phân đoạn Tân Ước khác giải thích và áp dụng nó.

Trong các phần tiếp theo, cần lần lượt trình bày lập luận phổ biến cho rằng khải tượng chỉ nói về con người, sau đó theo dõi lập luận đó đến hệ quả logic của nó, trước khi quay lại xem chính văn mạch Công Vụ 10 và các đoạn liên quan cho phép hoặc không cho phép cách hiểu đó.

Lập luận phổ biến: Khải tượng chỉ nói về dân ngoại, không nói về thực phẩm

Một cách giải thích phổ biến cho rằng khải tượng trong Công Vụ 10 không nhằm dạy điều gì về luật thực phẩm, mà chỉ dùng hình ảnh động vật ô uế như một phép ẩn dụ để nói về dân ngoại. Theo cách hiểu này, yếu tố “ăn” trong khải tượng chỉ là phương tiện minh họa, còn ý nghĩa thật nằm ở việc phá bỏ ranh giới giữa người Do Thái và dân ngoại.

Những người giữ quan điểm này thường dựa vào cách Phi-e-rơ giải thích khải tượng sau đó. Công Vụ 10:28 ghi:

“Các ông biết rõ người Do Thái không được phép giao thiệp hay đến thăm người thuộc dân khác; nhưng Đức Chúa Trời đã cho tôi thấy rằng tôi không được gọi người nào là ô uế hay không thanh sạch.”

Từ câu này, họ kết luận rằng cách áp dụng đúng của khải tượng là liên quan đến con người, không phải thực phẩm. Theo hướng giải thích này, mệnh lệnh “giết và ăn” chỉ là một cách tượng trưng để dẫn Phi-e-rơ đến việc hiểu rằng ông phải giao tiếp với dân ngoại — những người trước đây bị xem là “ô uế” theo quan điểm Do Thái truyền thống.

Theo logic này, khi tiếng phán nói:
“Những gì Đức Chúa Trời đã làm cho thanh sạch, chớ gọi là ô uế,”
thì đối tượng được nói đến là dân ngoại, không phải động vật hay thực phẩm.

Trong khung thần học này, việc chấp nhận rằng khải tượng cũng nói điều gì đó về luật thực phẩm sẽ tạo ra xung đột với niềm tin rằng các luật thực phẩm Giao Ước Cũ vẫn còn hiệu lực. Vì vậy, cách giải thích này thường giới hạn ý nghĩa của khải tượng chỉ trong phạm vi mối quan hệ giữa người Do Thái và dân ngoại, và loại trừ mọi khả năng rằng khải tượng cũng mang ý nghĩa liên quan đến thực phẩm.

Tuy nhiên, khi giới hạn cách hiểu khải tượng chỉ trong một hướng duy nhất như vậy, một số vấn đề diễn giải bắt đầu xuất hiện. Các vấn đề này liên quan đến cả văn mạch trực tiếp của khải tượng lẫn cách Công Vụ và các sách Tân Ước khác xử lý chủ đề thanh sạch – ô uế. Các phần tiếp theo sẽ trình bày chi tiết hai vấn đề chính thường được nêu ra đối với cách giải thích này.

Hai vấn đề diễn giải lớn nếu khải tượng chỉ được hiểu là nói về dân ngoại

Khi xem xét cách giải thích rằng khải tượng chỉ nói về dân ngoại và hoàn toàn không liên quan đến luật thực phẩm, có hai vấn đề diễn giải nghiêm trọng phát sinh từ chính văn mạch Kinh Thánh và thần học về bản tính của Đức Chúa Trời.

1. Nếu luật thực phẩm vẫn còn hiệu lực, khải tượng sẽ ngụ ý Chúa Giê-su ra lệnh vi phạm luật pháp

Nếu giả định rằng các luật thực phẩm Giao Ước Cũ vẫn còn ràng buộc hoàn toàn dưới Giao Ước Mới, thì mệnh lệnh trong khải tượng tạo ra một vấn đề thần học nghiêm trọng. Trong khải tượng, Phi-e-rơ được lệnh:
“Phi-e-rơ, hãy đứng dậy, giết và ăn.” (Công Vụ 10:13)

Phản ứng của Phi-e-rơ cho thấy ông hiểu mệnh lệnh này liên quan trực tiếp đến luật thực phẩm:
“Con chưa bao giờ ăn vật gì ô uế hoặc không thanh sạch.” (Công Vụ 10:14)

Nếu các luật này vẫn còn ràng buộc, thì mệnh lệnh này sẽ tương đương với việc ra lệnh vi phạm Luật Môi-se. Ngay cả khi xem khải tượng mang tính biểu tượng, điều đó vẫn có nghĩa là khải tượng chứa một mệnh lệnh mang tính vi phạm luật.

Ngoài ra, tiếng phán trong khải tượng nói:
“Những gì Đức Chúa Trời đã làm cho thanh sạch, chớ gọi là ô uế.” (Công Vụ 10:15)

Nếu động vật trong khải tượng vẫn bị xem là ô uế theo luật hiện hành, thì tuyên bố rằng Đức Chúa Trời đã làm cho chúng thanh sạch sẽ không phản ánh thực tế. Trong Kinh Thánh, không có tiền lệ nào cho việc Đức Chúa Trời đưa ra khải tượng trong đó Ngài tuyên bố điều không đúng hoặc ra lệnh làm điều bị xem là tội lỗi. Ngay cả trong bối cảnh biểu tượng, điều này sẽ mâu thuẫn với bản tính chân thật và nhất quán của Đức Chúa Trời.

2. Nếu chỉ nói về dân ngoại, khải tượng sẽ không khớp với thực tế Torah

Vấn đề thứ hai liên quan đến sự không tương thích giữa biểu tượng và thực tế luật pháp. Trong Torah, ăn thực phẩm ô uế bị cấm rõ ràng. Tuy nhiên, Torah không cấm người Do Thái tương tác với dân ngoại.

Trong Công Vụ 10:28, Phi-e-rơ nói:
“Các ông biết rõ người Do Thái không được phép giao thiệp hay đến thăm người thuộc dân khác.”

Từ Hy Lạp được dịch là “không được phép” ở đây là athemiton. Từ này không chỉ luật pháp Môi-se. Khi Tân Ước nói trực tiếp về Luật Môi-se, thường dùng từ nomos. Từ athemiton thường mang nghĩa “không được chấp nhận” theo tập tục, truyền thống xã hội, hoặc chuẩn mực văn hóa.

Điều này giải thích vì sao một số bản dịch dùng các từ như “bị cấm”, “không được phép”, hoặc “sai” thay vì “trái luật”. Điều này cho thấy vấn đề Phi-e-rơ đang nói đến là rào cản văn hóa – tôn giáo Do Thái, không phải mệnh lệnh trực tiếp từ Torah.

Trong Cựu Ước, không có luật nào cấm người Do Thái tiếp xúc với dân ngoại. Ngoài ra, Torah cũng không dạy rằng dân ngoại tự thân là ô uế về mặt nghi lễ. Thực tế, Cựu Ước nhiều lần ghi nhận việc dân ngoại được tiếp nhận vào cộng đồng giao ước của Đức Chúa Trời.

Ví dụ rõ ràng nhất là Ra-háp, một phụ nữ Ca-na-an tại Giê-ri-cô. Bà không chỉ được tha mạng mà còn được sát nhập vào dân Y-sơ-ra-ên. Giô-suê 6:25 ghi:
“Nhưng Ra-háp gái điếm, cùng gia đình cha nàng và tất cả những người thuộc về nàng, thì Giô-suê tha mạng; và nàng ở giữa dân Y-sơ-ra-ên cho đến ngày nay.”

Ra-háp sau đó trở thành một phần trong gia phả Đấng Mê-si. Ma-thi-ơ 1:5 ghi:
“Sal-môn sinh Bô-ô bởi Ra-háp; Bô-ô sinh Ô-bết bởi Ru-tơ…”

Một ví dụ khác là Ru-tơ, một phụ nữ Mô-áp — dân tộc vốn có lịch sử xung đột với Y-sơ-ra-ên. Tuy nhiên, Ru-tơ được tiếp nhận vào dân Đức Chúa Trời và trở thành tổ tiên trực tiếp của vua cho đến Đấng Mê-si. Ru-tơ 1:16 ghi lời tuyên bố giao ước của bà:
“Dân của mẹ sẽ là dân của con, Đức Chúa Trời của mẹ sẽ là Đức Chúa Trời của con.”

Sau đó, Ru-tơ trở thành bà cố của vua Đa-vít (Ru-tơ 4:13–17), và tiếp tục xuất hiện trong gia phả Chúa Giê-su (Ma-thi-ơ 1:5).

Gia phả Chúa Giê-su còn bao gồm Ta-ma (Ma-thi-ơ 1:3), người có liên hệ với dân Ca-na-an (Sáng Thế Ký 38), và Bát-sê-ba — vợ của U-ri, người Hê-tít (II Sa-mu-ên 11; Ma-thi-ơ 1:6). Sự hiện diện của các nhân vật dân ngoại trong dòng dõi Đấng Mê-si cho thấy dân ngoại không bị xem là ô uế về bản thể.

Ngoài ra, Luật Môi-se còn có cơ chế pháp lý cho dân ngoại gia nhập cộng đồng giao ước. Xuất Ê-díp-tô Ký 12:48 nói:

“Nếu có người ngoại kiều ở với ngươi muốn giữ lễ Vượt Qua cho Đức Giê-hô-va, thì phải cắt bì cho mọi người nam trong nhà người, rồi người sẽ được đến gần mà giữ lễ; người sẽ như người sinh ra trong xứ.”

Những ví dụ này cho thấy Torah không xem dân ngoại là ô uế về mặt nghi lễ theo bản chất. Ngược lại, dân ngoại có thể được tiếp nhận vào cộng đồng giao ước qua các điều kiện giao ước.

Do đó, nếu khải tượng nói “Những gì Đức Chúa Trời đã làm cho thanh sạch”, thì về logic, điều đó phải áp dụng cho điều trước đó đã được tuyên bố là ô uế. Trong Torah, điều được tuyên bố ô uế rõ ràng là một số loại động vật — không phải dân ngoại.

Vì vậy, trong khải tượng, đối tượng trực tiếp có thể được “làm cho thanh sạch” theo ngôn ngữ Torah chính là các động vật được trình bày trong khải tượng — những động vật mà Phi-e-rơ được lệnh giết và ăn.

Chính điểm này trở thành chìa khóa để hiểu khải tượng: để hiểu cách khải tượng vừa liên quan đến thực phẩm, vừa mở rộng sang vấn đề dân ngoại trong cách áp dụng thần học sau đó.

• Đọc thêm: 1 Ti-mô-thê 4 và câu hỏi “Lời Đức Chúa Trời đã biệt riêng đồ ăn – vậy Tân Ước có thể nói mọi vật đều ăn được hay không?”

Khải tượng Phi-e-rơ, luật thực phẩm, và rào cản xã hội giữa Do Thái và dân ngoại

Các giới hạn ăn uống mà Đức Chúa Trời ban cho Y-sơ-ra-ên không chỉ là nghi thức tôn giáo, mà còn vận hành như một rào cản xã hội rất thực tế trong đời sống hằng ngày.

Luật thực phẩm khiến việc giao thiệp với các dân tộc khác trở nên khó khăn, vì nguy cơ bị ô uế nghi lễ qua những thức ăn không thanh sạch được dọn trong các bối cảnh ngoại bang. Đối với một người Do Thái muốn trung tín với giao ước, đây là một trở ngại xã hội đáng kể.

Chính động lực xã hội này xuất hiện rõ trong Công Vụ 10. Ngay sau khi Phi-e-rơ thấy khải tượng, Kinh Thánh ghi lại phản ứng của ông:

“Trong khi Phi-e-rơ còn đang bối rối trong lòng về ý nghĩa của khải tượng mình đã thấy, thì kìa, những người do Cọt-nây sai đến đã hỏi thăm nhà của Si-môn và đứng trước cổng… Trong khi Phi-e-rơ đang suy nghĩ về khải tượng, Thánh Linh phán với ông: ‘Kìa, có ba người đang tìm ngươi. Hãy đứng dậy, xuống đi với họ, đừng ngần ngại, vì chính Ta đã sai họ.’” (Công Vụ 10:17–20)

Sau khi ra khỏi trạng thái xuất thần, Phi-e-rơ vẫn chưa hiểu rõ ý nghĩa khải tượng. Trong lúc ông đang suy nghĩ, những người do Cọt-nây sai đến xuất hiện, và chính Thánh Linh đã dẫn ông từ khải tượng sang hành động cụ thể. Phi-e-rơ vâng lời, đến nhà Cọt-nây, và tại đó ông tuyên bố:
“Đức Chúa Trời đã cho tôi thấy rằng tôi không được gọi người nào là ô uế hay không thanh sạch.” (Công Vụ 10:28)

Điều đáng chú ý là nội dung trực tiếp của khải tượng không hề nói đến dân ngoại. Đối tượng trong khải tượng là các loài động vật được xem là ô uế theo Torah. Vậy làm thế nào Phi-e-rơ lại đi đến kết luận liên quan đến dân ngoại?

Câu trả lời nằm ở nền tảng văn hóa và thần học của Phi-e-rơ. Là một người Do Thái tuân giữ Torah, ông hiểu rất rõ rằng việc giao thiệp với dân ngoại tự thân không bị cấm trong luật pháp Đức Chúa Trời. Điều tạo ra rào cản thực tế chính là vấn đề ăn uống. Khi tham gia đời sống xã hội, ăn uống là phần không thể tách rời. Và chính luật thực phẩm đã khiến sự giao tiếp này trở nên nguy hiểm về mặt nghi lễ.

• Đọc thêm: Luật thực phẩm như ranh giới xã hội và tôn giáo của Y-sơ-ra-ên

Vì vậy, khi trong khải tượng, Phi-e-rơ được lệnh giết và ăn, và được phán rằng Đức Chúa Trời đã làm cho những điều đó trở nên thanh sạch, ông hiểu rằng một rào cản lớn đã được dỡ bỏ. Nếu thực phẩm không còn bị phân loại là ô uế theo nghĩa giao ước, thì rào cản xã hội giữa người Do Thái và dân ngoại cũng không còn cơ sở tồn tại. Việc chấm dứt luật thực phẩm đồng nghĩa với việc chấm dứt một trong những chướng ngại lớn nhất đối với sự hiệp thông giữa hai cộng đồng.

Chính vì vậy, Phi-e-rơ có thể mạnh dạn bước vào nhà một người dân ngoại và công bố Tin Lành.

Điều thúc đẩy hành động này không phải là một mệnh lệnh trừu tượng về con người, mà là hệ quả logic của khải tượng về thực phẩm: nếu Đức Chúa Trời đã làm cho mọi thức ăn trở nên thanh sạch, thì những rào cản xã hội gắn với luật thực phẩm cũng đã bị tháo bỏ.

Ngược lại, nếu cho rằng các luật thực phẩm Giao Ước Cũ vẫn còn nguyên hiệu lực, thì khải tượng đặt ra một vấn đề nghiêm trọng: Chúa Giê-su sẽ vừa ra lệnh vi phạm luật pháp, vừa tuyên bố điều không đúng khi nói rằng Đức Chúa Trời đã làm cho mọi thức ăn trở nên thanh sạch. Cách hiểu này không chỉ xung đột với bản tính của Đức Chúa Trời, mà còn không phù hợp với thực tế rằng Torah không bao giờ tuyên bố dân ngoại là ô uế về mặt nghi lễ.

Cụm “những gì Đức Chúa Trời đã làm cho thanh sạch” không thể áp dụng cho dân ngoại như một nhóm người, vì họ chưa từng được Torah định nghĩa là ô uế. Ngược lại, cụm này hoàn toàn phù hợp với các động vật đã được tuyên bố là ô uế trong luật pháp Môi-se — chính những đối tượng xuất hiện trong khải tượng.

Khi hiểu theo hướng này, khải tượng của Phi-e-rơ trong Công Vụ 10 trở nên nhất quán với toàn bộ Tân Ước.

Việc chấm dứt vai trò giao ước của luật thực phẩm cho phép các tín hữu Do Thái như Phi-e-rơ, Phao-lô, Ba-na-ba và những người khác tự do giao tiếp với dân ngoại, chia sẻ Tin Lành mà không còn lo ngại về rào cản xã hội hay ô uế nghi lễ. Cách hiểu này cũng hòa hợp với các phân đoạn Tân Ước khác, vốn dạy rằng các luật thực phẩm trong Torah đã hoàn thành mục đích Đức Chúa Trời định cho chúng và không còn ràng buộc dưới Giao Ước Mới.

Phụ lục 1: Torah có thật sự xem dân ngoại là “ô uế” không?

Một lập luận thường xuất hiện trong các tranh luận về Công Vụ 10 cho rằng trong tư duy Torah, dân ngoại vốn được xem là “ô uế”, và vì vậy khải tượng của Phi-e-rơ chỉ đơn giản là dạy ông thay đổi cách nhìn về con người, chứ không liên quan đến thực phẩm. Tuy nhiên, khi quay lại chính văn bản Torah, bức tranh phức tạp hơn nhiều. Torah không chứa một quy định tổng quát nào tuyên bố rằng mọi dân ngoại đều ô uế, cũng không có điều răn nào cấm người Y-sơ-ra-ên gặp gỡ hoặc tương tác với dân ngoại trong đời sống bình thường.

Trong Torah, từ “ô uế” (tamei) được dùng chủ yếu để mô tả trạng thái nghi lễ, không phải căn tính dân tộc.

Ví dụ, Lê-vi Ký 11 dùng khái niệm này cho một số loài động vật. Lê-vi Ký 12–15 áp dụng cho một số tình trạng cơ thể. Dân Số Ký 19 áp dụng cho việc tiếp xúc với xác chết. Trong tất cả các trường hợp này, tình trạng ô uế liên quan đến nghi lễ thờ phượng và đời sống giao ước của chính người Y-sơ-ra-ên. Không có đoạn nào trong Torah nói rằng dân ngoại, xét theo bản chất dân tộc, là ô uế nghi lễ.

Một số đoạn đôi khi bị hiểu nhầm theo hướng này, chẳng hạn Lê-vi Ký 18:24–25, nơi các thực hành tôn giáo Ca-na-an được mô tả là làm ô uế đất. Tuy nhiên, ở đây trọng tâm là hành vi thờ phượng sai và đạo đức sai, không phải bản chất dân tộc của người Ca-na-an. Sự ô uế gắn với hành vi và tôn giáo, không gắn với huyết thống.

Không chỉ vậy, Torah còn tường thuật rằng sự tương tác giữa dân được chọn và dân ngoại là điều bình thường. Các câu chuyện tổ phụ cho thấy điều này rõ ràng. Áp-ra-ham sống và tương tác với nhiều dân tộc khác nhau — Ai Cập (Sáng Thế Ký 12), người Phi-li-tin (Sáng Thế Ký 20), và người Hê-tít (Sáng Thế Ký 23). Giô-sép không chỉ sống giữa dân Ai Cập mà còn trở thành người cai trị tại đó (Sáng Thế Ký 41–50). Nếu Torah xem việc tiếp xúc với dân ngoại là ô uế nghi lễ, những câu chuyện nền tảng này sẽ khó có thể tồn tại theo cách chúng được ghi lại.

Luật pháp Torah cũng cho phép sự hiện diện của dân ngoại trong cộng đồng Y-sơ-ra-ên.

Xuất Ê-díp-tô Ký 12:48 cho phép người ngoại tham gia Lễ Vượt Qua nếu họ gia nhập giao ước qua phép cắt bì. Lê-vi Ký 19:33–34 ra lệnh rằng người ngoại kiều sống giữa dân Y-sơ-ra-ên phải được yêu thương như người bản xứ. Phục Truyền 10:19 lặp lại mệnh lệnh yêu thương người ngoại kiều. Những luật này chỉ có ý nghĩa nếu sự tương tác giữa người Y-sơ-ra-ên và dân ngoại là điều bình thường và được dự kiến xảy ra.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là người Do Thái không xem dân ngoại như “ô uế” trong thực hành xã hội – tôn giáo, theo ý riêng của họ. Quan điểm đó phát triển từ truyền thống và các rào cản nghi lễ – xã hội sau thời Torah, chứ không phải từ một điều răn trực tiếp trong Torah gọi dân ngoại là ô uế. Điều này giúp giải thích tại sao trong Công Vụ 10:28, Phi-e-rơ có thể nói rằng trước đây ông xem việc giao thiệp với dân ngoại là điều “không được phép”, dù Torah không hề đưa ra mệnh lệnh như vậy.

Có thể nói Torah có đặt ra một số giới hạn, nhưng những giới hạn này mang tính tôn giáo và giao ước, không phải phân loại ô uế sắc tộc.

Ví dụ, Phục Truyền 7:1–4 cấm kết hôn với một số dân Ca-na-an vì nguy cơ dẫn dân Y-sơ-ra-ên vào thờ thần khác. Xuất Ê-díp-tô Ký 34:12–16 cảnh báo về việc lập giao ước tôn giáo với một số dân tộc. Trong cả hai trường hợp, trọng tâm là trung thành tôn giáo, không phải ô uế nghi lễ do huyết tộc.

Phụ lục 2: Luật thực phẩm có được ban cho cả dân ngoại không?

Một phản biện thường gặp cho rằng luật thực phẩm trong Torah không chỉ dành cho người Do Thái, mà áp dụng cho toàn bộ nhân loại. Lập luận này thường dựa trên các đoạn như Dân Số Ký 15, nơi nói rằng có “một luật” cho người bản xứ và người ngoại kiều sống giữa họ. Từ đó, kết luận được đưa ra rằng các luật thực phẩm cũng áp dụng cho mọi người — kể cả các tín hữu ngày nay.

Ví dụ, Dân Số Ký 15:15–16 nói:
“Trong hội chúng, sẽ có một luật cho các ngươi và cho người ngoại kiều ở giữa các ngươi… Sẽ có một luật và một mạng lệnh cho các ngươi và cho người ngoại kiều ở với các ngươi.”

Thoạt nhìn, câu này có vẻ như mở rộng toàn bộ luật Môi-se cho mọi người. Tuy nhiên, khi đọc trong toàn bộ bối cảnh Torah, rõ ràng đây không phải là cách các luật được áp dụng trong thực tế.

Ngay cả khi giả định — chỉ để tranh luận — rằng các luật thực phẩm từng được áp dụng cho cả người Do Thái và người ngoại kiều tại Sinai, điều đó vẫn không thay đổi thực tế thần học Tân Ước: các luật thực phẩm không còn giữ vai trò giao ước ràng buộc đối với người tin trong Đấng Christ, bất kể là Do Thái hay dân ngoại. Vì vậy, việc tranh luận rằng luật đó từng áp dụng cho ai trở thành điểm thứ yếu so với câu hỏi lớn hơn: liệu chúng còn hiệu lực trong Giao Ước Mới hay không.

Ngoài ra, chính Torah cho thấy luật Môi-se không được áp dụng đồng đều cho toàn bộ thế giới. Nếu luật thực phẩm là mệnh lệnh phổ quát cho toàn nhân loại, chúng ta sẽ mong đợi thấy các dân tộc khác bị xét đoán vì vi phạm các luật đó. Nhưng Kinh Thánh không ghi nhận điều này. Không có đoạn nào cho thấy người Ai Cập bị phán xét vì ăn thịt heo. Không có đoạn nào cho thấy người Ba-by-lôn bị xét đoán vì ăn hải sản. Không có đoạn nào cho thấy dân Ca-na-an bị xét đoán vì ăn lạc đà. Các sự phán xét dành cho các dân tộc này luôn liên quan đến thờ hình tượng, bạo lực, hoặc sự bại hoại đạo đức — không phải chế độ ăn uống.

• Đọc thêm: Ê-sai 66 nhìn về thời cuối – vậy tại sao vẫn nhắc đến thịt heo?

Điều này phù hợp với mục đích thần học được nêu rõ trong Torah: luật thực phẩm tồn tại để biệt riêng Y-sơ-ra-ên cho Đức Chúa Trời. Phục Truyền 14:2 nói:
“Vì ngươi là dân thánh cho Giê-hô-va Đức Chúa Trời ngươi; Giê-hô-va đã chọn ngươi… để làm dân thuộc riêng về Ngài.”

Chính những người nhấn mạnh việc giữ Torah cũng thường đồng ý với điểm này: luật thực phẩm là dấu hiệu nhận diện dân giao ước. Nhưng nếu mục đích của luật là biệt riêng Y-sơ-ra-ên khỏi các dân tộc khác, thì theo logic, luật đó không thể đồng thời được áp dụng cho tất cả các dân tộc. Nếu tất cả dân tộc đều phải ăn kosher, thì Y-sơ-ra-ên sẽ không còn “biệt riêng” nữa.

Torah thậm chí cho thấy rõ rằng người ngoại sống giữa Y-sơ-ra-ên không luôn bị ràng buộc bởi cùng tiêu chuẩn ăn uống. Ví dụ, Phục Truyền 14:21 cho phép người Y-sơ-ra-ên đưa hoặc bán một con vật chết tự nhiên cho người ngoại. Điều này cho thấy sự khác biệt tiêu chuẩn ăn uống giữa dân giao ước và các dân khác.

Trong bối cảnh Tân Ước, điểm quan trọng trở thành: tất cả tín hữu ngày nay thực sự ở dưới cùng một bộ mệnh lệnh — nhưng bộ mệnh lệnh đó là mệnh lệnh của Giao Ước Mới, không phải toàn bộ hệ thống luật nghi lễ của Giao Ước Cũ. Vì vậy, việc giữ luật thực phẩm có thể tồn tại như lựa chọn cá nhân hoặc thực hành văn hóa, nhưng không được trình bày như yêu cầu thần học để thuộc về dân Đức Chúa Trời.

Phụ lục 3: So sánh khải tượng của Phi-e-rơ với việc Áp-ra-ham được lệnh dâng Y-sác

Một phản biện khác cho rằng nếu Đức Chúa Trời có thể ra lệnh cho Áp-ra-ham dâng Y-sác trong Sáng Thế Ký 22 — một hành động nếu thực hiện sẽ là sai — thì Đức Chúa Trời cũng có thể ra lệnh cho Phi-e-rơ ăn động vật ô uế ngay cả khi luật thực phẩm vẫn còn hiệu lực. Theo lập luận này, Đức Chúa Trời có thể ra lệnh điều gì đó mang tính biểu tượng hoặc thử nghiệm, ngay cả khi hành động đó tự nó là sai, miễn là cuối cùng hành động đó không thực sự xảy ra hoặc chỉ mang ý nghĩa minh họa.

Thoạt nhìn, phép so sánh này có vẻ hợp lý. Tuy nhiên, khi đặt hai sự kiện cạnh nhau trong chính văn mạch Kinh Thánh, sự khác biệt là rất rõ ràng.

Trong trường hợp Áp-ra-ham, Sáng Thế Ký 22 trình bày rõ đây là một sự thử nghiệm đức tin. Áp-ra-ham được ra lệnh dâng Y-sác, nhưng Đức Chúa Trời chủ động ngăn chặn hành động đó trước khi nó xảy ra (Sáng Thế Ký 22:12). Câu chuyện kết thúc bằng việc Đức Chúa Trời cung cấp một con sinh tế thay thế. Điều quan trọng ở đây là hành động bị dừng lại trước khi hoàn tất, và không có tuyên bố nào cho rằng việc dâng con người trở thành điều được chấp nhận hay “thanh sạch”.

Ngược lại, trong khải tượng của Phi-e-rơ, không có yếu tố “dừng lại” như vậy. Trong Công Vụ 10:13, tiếng phán trực tiếp ra lệnh:
“Hãy trỗi dậy, Phi-e-rơ, giết và ăn.”

Phi-e-rơ từ chối, nhưng thay vì được khen ngợi vì giữ luật, ông bị chỉnh sửa tư duy. Công Vụ 10:15 ghi:
“Những gì Đức Chúa Trời đã làm cho thanh sạch, chớ gọi là ô uế.”

Điểm khác biệt then chốt là: trong trường hợp Áp-ra-ham, Đức Chúa Trời không tái định nghĩa hành động đó là đúng. Nhưng trong trường hợp Phi-e-rơ, Đức Chúa Trời trực tiếp tuyên bố rằng điều trước đây bị xem là ô uế nay đã được làm cho thanh sạch.

Ngoài ra, khải tượng của Phi-e-rơ xảy ra với ba lần khẳng định (Công Vụ 10:16), nhấn mạnh tính chắc chắn của thông điệp. Trong Kinh Thánh, việc lặp lại ba lần thường nhấn mạnh sự xác nhận lẽ thật, không phải thử nghiệm tạm thời.

Nếu luật thực phẩm vẫn còn hiệu lực tại thời điểm đó, thì khải tượng sẽ đặt ra hai vấn đề thần học nghiêm trọng. Thứ nhất, Đức Chúa Trời (thông qua Giê-su) đang ra lệnh cho Phi-e-rơ vi phạm luật Môi-se. Thứ hai, Đức Chúa Trời đang tuyên bố một điều không đúng khi nói rằng Ngài đã làm những động vật đó thanh sạch. Không có tiền lệ Kinh Thánh nào cho thấy Đức Chúa Trời đưa ra tuyên bố sai hoặc ra lệnh phạm tội ngay cả trong khải tượng tượng trưng.

Do đó, so sánh giữa Áp-ra-ham và Phi-e-rơ không đứng vững khi xét kỹ văn bản. Câu chuyện của Áp-ra-ham là thử nghiệm đức tin được dừng lại trước khi hành động xảy ra. Khải tượng của Phi-e-rơ là một mặc khải về sự thay đổi tình trạng thanh sạch — điều được xác nhận bằng chính lời phán: “Những gì Đức Chúa Trời đã làm cho thanh sạch.”

Sự phân biệt này rất quan trọng khi đánh giá ý nghĩa thần học của Công Vụ 10.

Phụ lục 4: Nếu luật Torah là vĩnh viễn, tại sao Tân Ước lại nói về sự thay đổi trong cách áp dụng các điều răn?

Một phản biện khác cho rằng mọi điều răn trong Torah vẫn còn hiệu lực nguyên vẹn vì Đức Chúa Trời không thay đổi. Theo lập luận này, nếu nói các luật như luật thực phẩm không còn áp dụng, thì điều đó đồng nghĩa với việc nói rằng các điều răn đạo đức khác cũng không còn áp dụng. Từ đó, kết luận được đưa ra rằng việc nói luật thực phẩm đã hoàn tất vai trò là đang làm suy yếu toàn bộ luật pháp của Đức Chúa Trời.

Tuy nhiên, cách lập luận này giả định rằng mọi điều răn trong Kinh Thánh đều được áp dụng cho mọi người, trong mọi thời điểm, theo cùng một cách. Nhưng chính Kinh Thánh cho thấy điều đó không đúng. Trong suốt Kinh Thánh, có những điều răn chỉ áp dụng cho những nhóm người cụ thể hoặc những giai đoạn cụ thể trong chương trình cứu chuộc.

Ví dụ, chỉ các thầy tế lễ Lê-vi mới được thi hành một số chức năng trong đền thờ (Dân Số Ký 3–4). Nhiều điều răn chỉ áp dụng cho dân Y-sơ-ra-ên trong đất hứa, như các luật liên quan đến nông nghiệp hoặc đất đai. Một số mệnh lệnh chỉ áp dụng trong hoàn cảnh lịch sử cụ thể, như việc xây tàu của Nô-ê hoặc thu thập ma-na trong sa mạc. Điều này cho thấy ngay trong Cựu Ước, không phải mọi điều răn đều được áp dụng phổ quát theo cùng một cách.

Tân Ước cũng trực tiếp nói rằng một số phần của hệ thống luật giao ước Sinai đã hoàn tất vai trò của chúng. Hê-bơ-rơ 10:18 nói rằng sinh tế chuộc tội lặp lại không còn cần thiết nữa. Điều này không có nghĩa là Đức Chúa Trời thay đổi bản chất của Ngài, mà là kế hoạch cứu chuộc đã đạt đến giai đoạn hoàn tất trong Đấng Christ.

Rô-ma 7:6 mô tả sự chuyển đổi này như sau:
“Nhưng nay chúng ta đã được giải thoát khỏi luật pháp… để phục vụ trong cách mới của Thánh Linh, chứ không theo cách cũ của văn tự.”

Điểm quan trọng ở đây là sự thay đổi nằm ở cách giao ước vận hành, không phải ở bản chất đạo đức của Đức Chúa Trời. Các điều răn đạo đức phản ánh bản tính của Đức Chúa Trời — như cấm giết người, cấm trộm cắp, cấm gian dâm — vẫn được khẳng định trong Tân Ước. Nhưng các điều răn nghi lễ và giao ước dân tộc — như hệ thống sinh tế đền thờ, luật thanh sạch nghi lễ, và các ranh giới thực phẩm — được Tân Ước mô tả như đã hoàn tất mục đích của chúng trong Đấng Christ.

Ngoài ra, Tân Ước nhiều lần nhấn mạnh rằng sự vâng phục Đức Chúa Trời vẫn là trọng tâm đời sống người tin. Giăng 14:15 nói:
“Nếu các ngươi yêu ta, thì giữ các điều răn của ta.”
Nhưng câu hỏi thần học quan trọng trở thành: người tin trong Giao Ước Mới được kêu gọi giữ bộ điều răn nào? Tân Ước nhất quán trả lời rằng người tin sống dưới giao ước mới trong Thánh Linh, chứ không dưới toàn bộ hệ thống luật nghi lễ của giao ước Sinai.

Vì vậy, nói rằng các luật thực phẩm đã hoàn tất vai trò của chúng không tương đương với việc nói luật đạo đức không còn áp dụng. Thay vào đó, nó phản ánh sự phân biệt Kinh Thánh giữa các điều răn đạo đức phổ quát và các điều răn nghi lễ giao ước được ban cho dân Y-sơ-ra-ên trong một giai đoạn cụ thể của lịch sử cứu chuộc.

Do đó, lập luận rằng “nếu luật thực phẩm không còn thì mọi điều răn đều không còn” tạo ra một nhị phân giả mà chính Kinh Thánh không đặt ra.

Tân Ước không hủy bỏ sự vâng phục Đức Chúa Trời, nhưng mô tả sự chuyển đổi từ hệ thống giao ước Sinai sang sự sống mới trong Đấng Christ.

Phụ lục 5: “Common” và “Unclean” trong Công Vụ 10 có phải là hai loại khác nhau không?

Một phản biện khác cho rằng trong Công Vụ 10, Phi-e-rơ đang nói đến hai loại khác nhau: động vật “ô uế” theo Torah, và động vật “common” — tức là động vật vốn sạch nhưng trở nên không thích hợp để ăn do tiếp xúc với điều ô uế hoặc do bối cảnh dân ngoại. Theo cách hiểu này, khải tượng không nói về việc các động vật ô uế trở nên thanh sạch, mà chỉ nói về các động vật sạch nhưng bị “làm cho common”.

But Peter said, “Not so, Lord! For I have never eaten anything common or unclean.”
And a voice spoke to him again the second time, “What God has cleansed you must not call common.” (Công-vụ 10:14,15 bản dịch NKJV)

Thoạt nhìn, cách giải thích này cố gắng giữ nguyên luật thực phẩm Torah trong khi vẫn giải thích khải tượng. Tuy nhiên, khi xem xét Torah và ngôn ngữ Hy Lạp trong đoạn văn, cách đọc này gặp hai vấn đề lớn.

Thứ nhất, theo Torah, nếu một vật sạch tiếp xúc với vật ô uế, nó không trở thành một loại “trung gian” gọi là “common” — nó trở thành ô uế. Lê-vi Ký 11:33–35 mô tả rõ rằng nếu một vật ô uế chạm vào vật chứa hoặc lò nướng, thì những vật đó trở nên ô uế và phải bị phá hủy. Hệ thống thanh sạch Torah hoạt động theo nhị phân: sạch hoặc ô uế. Không có trạng thái nghi lễ thứ ba cho động vật sạch nhưng “ít sạch hơn”.

Điều này có nghĩa rằng nếu trong khải tượng có cả động vật sạch và ô uế trên cùng tấm khăn, theo logic Torah, toàn bộ sẽ bị xem là ô uế. Điều này làm suy yếu ý tưởng rằng Phi-e-rơ đang phân biệt hai nhóm riêng biệt.

Thứ hai, bản thân ngôn ngữ Hy Lạp trong Công Vụ 10 cho thấy “common” và “unclean” được dùng gần như đồng nghĩa trong văn mạch này. Trong Công Vụ 10:14, Phi-e-rơ nói ông chưa từng ăn bất cứ thứ gì “common” (koinos) hoặc “unclean” (akathartos). Khi đáp lại, tiếng phán không nói “đừng gọi là ô uế”, mà nói:
“Những gì Đức Chúa Trời đã làm cho thanh sạch, chớ gọi là common” (Công Vụ 10:15).

Ở đây, “clean” (katharos) được đặt đối lập trực tiếp với “common”. Điều này cho thấy trong văn mạch này, “common” đang hoạt động như phần đối lập của “clean”, tương đương chức năng với “unclean”. Nói cách khác, trong đoạn văn này, hai từ được dùng song song để diễn tả cùng một phạm trù — điều không thanh sạch trong ý nghĩa nghi lễ.

Ngoài ra, nếu “common” chỉ đơn giản là động vật sạch nhưng bị nhiễm bẩn tạm thời, thì phản ứng mạnh của Phi-e-rơ (“Tôi chưa từng ăn”) sẽ khó giải thích. Việc tránh động vật ô uế là trọng tâm của luật thực phẩm, chứ không phải chỉ tránh động vật sạch bị tiếp xúc nghi lễ trong hoàn cảnh xã hội.

Vì vậy, khi đọc Công Vụ 10 trong ánh sáng của Torah và ngữ pháp Hy Lạp của chính đoạn văn, khả năng cao nhất là “common” và “unclean” không đại diện cho hai loại động vật khác nhau, mà là hai cách diễn đạt chồng lấp để nói về điều không thanh sạch trong bối cảnh nghi lễ.

Điều này củng cố cách hiểu rằng khải tượng không chỉ nói về việc phá bỏ rào cản xã hội với dân ngoại, mà còn liên quan đến việc Đức Chúa Trời tuyên bố thanh sạch đối với điều trước đây bị xem là ô uế trong hệ thống nghi lễ cũ.